Trong nền kinh tế hiện đại, chất lượng sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào dây chuyền sản xuất hay nguyên liệu đầu vào mà cần cả hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và kiểm soát chất lượng. Hệ thống này là công cụ quản lý nhà nước, nền tảng năng suất và ngôn ngữ chung của thương mại quốc tế. Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả, cần đội ngũ nhân lực đủ năng lực xây dựng, áp dụng và đánh giá.
Thực trạng nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng
Theo ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn đo lường chất lượng, nguồn nhân lực đã hình thành trong các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Đội ngũ này góp phần xây dựng tiêu chuẩn, quản lý đo lường, kiểm soát chất lượng và hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhiều hạn chế bộc lộ: năng lực giữa các nhóm chưa đồng đều, đào tạo phân tán, chương trình và tài liệu chưa thống nhất, thiếu khung năng lực chung. Đặc biệt, đội ngũ chuyên gia chuyên sâu tham gia hoạt động tiêu chuẩn hóa, đo lường, đánh giá sự phù hợp ở cấp khu vực và quốc tế còn thiếu.
Yêu cầu cấp thiết từ đổi mới quản lý và hội nhập
Mô hình quản lý nhà nước đang đổi mới, chính quyền địa phương hai cấp vận hành, doanh nghiệp phải thích ứng với yêu cầu xanh hóa, số hóa, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và hộ chiếu số sản phẩm. Nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cần vững chuyên môn, biết phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ số và am hiểu thị trường.
Quyết định số 1202/QĐ-TTg tạo khuôn khổ phát triển nguồn nhân lực cho toàn bộ hệ sinh thái, từ cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức kỹ thuật, cơ sở đào tạo đến doanh nghiệp và người học. Đề án hướng tới xây dựng nền tảng phát triển năng lực có hệ thống: khung năng lực, tiêu chí đánh giá, chương trình cốt lõi, đội ngũ chuyên gia và phương thức đào tạo linh hoạt trên nền tảng số.
Chuyển từ đào tạo rời rạc sang phát triển năng lực dài hạn
Đề án đặt ra yêu cầu chuyển từ đào tạo theo nhu cầu trước mắt sang phát triển năng lực dài hạn; từ đào tạo rời rạc sang đào tạo có chuẩn; từ học để có chứng nhận sang học để làm được việc và giải quyết vấn đề thực tiễn. Đối với khu vực quản lý nhà nước, Đề án nâng cao năng lực cho đội ngũ tham mưu, xây dựng chính sách, thanh tra, kiểm tra và hướng dẫn chuyên môn.
Đối với doanh nghiệp, Đề án mang lại công cụ giảm rủi ro, kiểm soát sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng thị trường trong nước và quốc tế. Năng lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng là một phần của năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế mở.
Hội nhập quốc tế và tham gia xây dựng chuẩn mực toàn cầu
Đề án đặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế, khi Việt Nam muốn tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thừa nhận lẫn nhau. Đội ngũ chuyên gia cần chuyên môn vững, ngoại ngữ tốt, kỹ năng hội nhập và tư duy quốc tế. Đây là điều kiện để Việt Nam không chỉ tiếp nhận mà còn đóng góp vào chuẩn mực kỹ thuật khu vực và thế giới.
Phát triển nhân lực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay ngành hẹp, mà là yêu cầu chung của nền kinh tế trong tiến trình nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.
