Ngày 25/07/2026, Hội thảo quốc gia về không gian phát triển đã diễn ra với sự tham dự của nhiều lãnh đạo cấp cao, đại diện các ban, bộ, ngành, địa phương cùng các nhà khoa học trong và ngoài nước. Sự kiện có sự hiện diện của các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Về phía quốc tế, có Đại sứ Nhật Bản Ito Naoki, Đại sứ Italia Marco Della Seta, Trưởng đại diện UNESCO Johnathan Baker, cùng đại diện các nước Lào, Philippines, Indonesia, Singapore, Trung Quốc, Pháp, Đan Mạch và các tổ chức Liên hợp quốc như UNIDO, UNDP.
Đổi mới tư duy về không gian phát triển
Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy về không gian phát triển. Ông cho rằng phát triển không gian không chỉ là điều phối hành chính mà phải là quản trị theo mục tiêu, không gian, nguồn lực và kết quả. Cơ chế điều phối cần thực chất hơn, hiệu lực hơn, gắn với phân cấp, phân quyền và chia sẻ lợi ích giữa các cấp, các ngành, các địa phương. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đất nước có nhiều lợi thế mới, nhưng quy mô hành chính lớn hơn không tự động chuyển hóa thành động lực tăng trưởng nếu quy hoạch còn chia cắt, dữ liệu không liên thông, đầu tư phân tán và tư duy quản lý bị giới hạn bởi địa giới.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hình thành không gian phát triển mới. Trong kỷ nguyên số, không gian phát triển không còn được đo bằng diện tích hay nguồn lực vật chất, mà bằng khả năng tạo giá trị mới từ tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các lĩnh vực như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu mở, kinh tế số, bán dẫn, công nghệ sinh học và lượng tử đang trực tiếp kiến tạo những không gian phát triển mới.
Nội hàm không gian phát triển trong kỷ nguyên mới
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, đề dẫn hội thảo khẳng định cần chuyển từ tư duy khai thác không gian sẵn có sang chủ động tái cấu trúc không gian truyền thống và kiến tạo không gian mới dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu, thể chế và năng lực quản trị. Ông cho rằng không gian phát triển phải được hiểu như một hệ sinh thái động, đa tầng, tích hợp, nơi thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, khoa học-công nghệ, văn hóa, dữ liệu, thị trường và hợp tác quốc tế tạo ra động lực tăng trưởng. Không gian quốc gia được xác định bởi đường biên, nhưng không gian phát triển của dân tộc được mở rộng bởi tầm nhìn, khả năng tổ chức, sáng tạo và kết nối.
Hội thảo đã thảo luận năm nhóm vấn đề: hoàn thiện khung lý luận về không gian phát triển; tổ chức lại không gian hiện hữu sau sắp xếp hành chính; kiến tạo không gian mới (số, ngầm, tầm thấp, vũ trụ); hoàn thiện cơ chế điều phối các không gian chiến lược; và xác định vai trò Nhà nước, huy động nguồn lực. Các ý kiến nhất trí rằng cần quản trị không gian phát triển theo cách tiếp cận tổng thể, liên ngành, liên vùng, vượt qua giới hạn hành chính.
Sáu đề xuất đột phá
Từ các tham luận, hội thảo đề xuất sáu nhóm giải pháp đột phá. Một là đổi mới tư duy, xây dựng bản đồ phát triển mới trên nền dữ liệu thống nhất, chuyển từ quy hoạch hai chiều sang không gian đa chiều. Hai là hoàn thiện thể chế cho các không gian mới như dữ liệu, AI, không gian ngầm, tầm thấp, kinh tế vũ trụ. Ba là phát triển hạ tầng tích hợp: giao thông đa phương thức, đường sắt, logistics, năng lượng xanh, hạ tầng số, công trình ngầm, vệ tinh. Bốn là thúc đẩy khoa học, công nghệ và công nghiệp chiến lược qua các chương trình nghiên cứu quốc gia. Năm là đổi mới quản trị vùng và địa phương sau hợp nhất, bảo đảm người dân vùng ven, nông thôn, miền núi tiếp cận công bằng. Sáu là phát triển nguồn nhân lực, năng lực dự báo, thu hút chuyên gia, phát huy mạng lưới trí thức Việt Nam ở nước ngoài.
Đại sứ Italia Marco Della Seta cam kết Italia sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trong nghiên cứu, đào tạo, trao đổi học giả và đối thoại chính sách. Hội thảo gồm hai phiên chuyên đề và một phiên tọa đàm, với sự tham gia của các học giả từ Việt Nam, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc. Các tham luận tập trung vào quản trị thống nhất không gian phát triển, phát triển không gian số, biển, ngầm, đột phá thể chế, liên kết vùng và kinh nghiệm quốc tế.
Theo Ban tổ chức, các tham luận và kiến nghị sẽ được tổng hợp thành báo cáo chính sách gửi các cơ quan có thẩm quyền, góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và các quyết sách của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, tạo động lực phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
