Nghị định số 185/2026/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách chính thức có hiệu lực từ ngày 26/5. Theo đó, những người hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố sẽ được hưởng chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế cùng các chính sách khác theo quy định của pháp luật hiện hành.
Tiêu chuẩn trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố
Nghị định quy định năm tiêu chuẩn cụ thể đối với trưởng thôn và tổ trưởng tổ dân phố. Cụ thể, ứng viên phải là công dân Việt Nam thường trú tại địa bàn xã, phường, đặc khu, từ 21 tuổi trở lên, ưu tiên người trong độ tuổi lao động. Họ cần có sức khỏe tốt để hoàn thành nhiệm vụ, phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu, có uy tín trong cộng đồng, được nhân dân tín nhiệm. Bản thân và gia đình phải chấp hành tốt chủ trương của Đảng và pháp luật Nhà nước.
Bên cạnh đó, người được chọn cần có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức nhân dân thực hiện các công việc tự quản cộng đồng cũng như triển khai hiệu quả nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền cấp xã giao. Khuyến khích lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố. Ngoài ra, ứng viên phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định. Đặc biệt, không được trong thời gian bị xử lý kỷ luật, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành bản án của Tòa án.
Chức danh và số lượng người hoạt động không chuyên trách
Nghị định xác định các chức danh gồm: Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố; Bí thư Chi bộ; Trưởng Ban Công tác Mặt trận. Mỗi thôn, tổ dân phố chỉ có không quá 3 người hoạt động không chuyên trách.
Mức khoán quỹ phụ cấp
Quỹ phụ cấp dành cho người hoạt động không chuyên trách được quy định như sau: Đối với thôn có từ 700 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 1.000 hộ trở lên, thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm về quốc phòng, hoặc thuộc khu vực biên giới, hải đảo, thôn đặc biệt khó khăn, quỹ phụ cấp bằng 8,0 lần mức lương cơ sở. Các thôn, tổ dân phố còn lại được khoán quỹ phụ cấp bằng 6,5 lần mức lương cơ sở.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quy định cụ thể mức phụ cấp cho từng chức danh, việc kiêm nhiệm và mức phụ cấp kiêm nhiệm, cũng như số lượng, chức danh và mức hỗ trợ cho các chức danh tham gia hoạt động. Trường hợp tỉnh, thành phố muốn áp dụng mức khoán quỹ phụ cấp cao hơn mức do ngân sách nhà nước quy định, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định mà không cần xin ý kiến các bộ, cơ quan trung ương, miễn là phù hợp với khả năng cân đối ngân sách địa phương.
Chế độ bảo hiểm và đào tạo
Người hoạt động không chuyên trách được hưởng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế và các chế độ khác theo quy định. Họ được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng phù hợp với nhiệm vụ, ưu tiên kỹ năng tuyên truyền, vận động nhân dân, hòa giải cơ sở, tổ chức hoạt động cộng đồng, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và hỗ trợ nhân dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Khi tham gia đào tạo, họ được hưởng chế độ theo quy định.
Nếu nghỉ do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố, người hoạt động không chuyên trách được hưởng chế độ tinh giản biên chế. Nguồn kinh phí thực hiện chính sách do ngân sách nhà nước bảo đảm, Quỹ Bảo hiểm xã hội chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội.
Điều khoản chuyển tiếp
Người hoạt động không chuyên trách cấp xã được bố trí về thôn, tổ dân phố từ ngày 1/7/2025 đến trước 30/6/2026 nếu nghỉ do sắp xếp sẽ hưởng chính sách tinh giản biên chế. Trong giai đoạn từ ngày Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực (1/7/2025) đến khi Nghị định này có hiệu lực, việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội. Các địa phương phải chủ động rà soát, bố trí kinh phí để đóng hoặc truy đóng đầy đủ, kịp thời nhằm bảo đảm quyền lợi.
Theo Bộ Nội vụ, tính đến tháng 12/2024, cả nước có 271.945 người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Sau sắp xếp, còn 268.722 người đang hưởng phụ cấp. Ngân sách nhà nước chi khoảng 943 tỷ đồng/tháng (tương đương 11.316 tỷ đồng/năm) cho đội ngũ này.
