Bộ Nội vụ chỉ ra 5 thách thức của chính quyền hai cấp sau một năm vận hành.
Kết quả bước đầu và những thách thức
Sau gần một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đạt được nhiều kết quả bước đầu, nhưng vẫn phải đối mặt với 5 thách thức lớn cần tiếp tục tháo gỡ. Đây là nhận định của Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng tại hội thảo khoa học cấp quốc gia “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp” do Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp với Thành ủy Hà Nội và Thành ủy TPHCM tổ chức sáng 17/6.
Theo Thứ trưởng, từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành thống nhất trên toàn quốc. Đây không chỉ đơn thuần là việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện hay sắp xếp lại đơn vị hành chính, mà là quá trình tái cấu trúc phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, trực tiếp, hiện đại và hiệu quả hơn.
Sau sắp xếp, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, giảm 66,91% số đơn vị hành chính cấp xã so với trước đây. Cùng với đó, hàng nghìn nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, phân quyền hoặc phân định lại giữa các cấp chính quyền.
Thể chế và nguồn lực chưa theo kịp yêu cầu mới
Dù ghi nhận những kết quả bước đầu, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho rằng quá trình vận hành mô hình mới vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Thách thức đầu tiên là việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế vận hành phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo ông, việc chuyển từ mô hình ba cấp sang hai cấp không chỉ là thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn đòi hỏi rà soát, sửa đổi đồng bộ hệ thống quy định liên quan đến tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương.
Mặc dù Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền đã ban hành nhiều văn bản làm cơ sở pháp lý cho mô hình mới, thực tiễn cho thấy vẫn còn những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính thống nhất giữa pháp luật chuyên ngành với yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Một số lĩnh vực như đầu tư, đất đai, xây dựng, tài chính công, tài nguyên và môi trường vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền.
Thách thức thứ hai là bảo đảm sự đồng bộ giữa phân cấp, phân quyền với các điều kiện thực hiện. Theo Thứ trưởng, hiệu quả của phân cấp không chỉ phụ thuộc vào việc giao thẩm quyền mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo đảm nguồn lực tương ứng. Ở một số địa phương, việc chuyển giao nhiệm vụ và thẩm quyền diễn ra nhanh hơn quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự và hoàn thiện quy trình nghiệp vụ. Một số lĩnh vực vẫn tồn tại khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao với năng lực tổ chức thực hiện, nhất là về nguồn nhân lực chất lượng cao, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật.
Chênh lệch năng lực quản trị giữa các địa phương
Theo Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực lãnh đạo, quản lý và điều hành của chính quyền địa phương. Khi giảm tầng nấc trung gian, mở rộng phạm vi quản lý và tăng cường tính tự chủ của địa phương, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức cũng tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, năng lực quản trị giữa các địa phương hiện vẫn còn sự khác biệt.
Một số nơi còn hạn chế trong công tác dự báo, điều phối, phối hợp liên ngành và xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Đặc biệt, quá trình chuyển từ phương thức quản lý hành chính theo quy trình sang quản trị địa phương theo kết quả, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm trung tâm đang đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với đội ngũ cán bộ, công chức. Theo Thứ trưởng, đây là thách thức thứ ba cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Chuyển đổi số và chất lượng phục vụ người dân còn chưa đồng đều
Một trong những mục tiêu quan trọng của mô hình mới là thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương. Tuy nhiên, đây cũng là thách thức lớn được Bộ Nội vụ chỉ ra. Theo Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng, mức độ phát triển hạ tầng số, khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các địa phương hiện vẫn còn chênh lệch đáng kể. Việc chuẩn hóa, tích hợp và khai thác các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ quản lý và điều hành còn gặp nhiều khó khăn. Chất lượng dữ liệu ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tính chính xác, đồng bộ và khả năng khai thác dùng chung.
Ông cho rằng trong bối cảnh quản trị hiện đại ngày càng dựa trên dữ liệu và công nghệ số, đây không chỉ là thách thức về hạ tầng kỹ thuật mà còn là thách thức về năng lực quản trị và khả năng thích ứng của bộ máy hành chính nhà nước. Bên cạnh đó, chất lượng phục vụ và mức độ tham gia của người dân tại một số địa phương vẫn chưa thật sự đồng đều. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước năm 2025 cho thấy một số chỉ số thành phần có xu hướng giảm, nhất là tiêu chí về cơ hội tham gia xây dựng chính sách và tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị.
Theo Thứ trưởng, tại các vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo, việc tiếp cận dịch vụ công vẫn còn gặp khó khăn do khoảng cách địa lý, hạ tầng số và khả năng tiếp cận công nghệ chưa đồng đều. Từ những vấn đề trên, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho rằng việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là quá trình liên tục, đòi hỏi hoàn thiện đồng bộ về thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực, công nghệ và phương thức quản trị. Mục tiêu là xây dựng nền hành chính địa phương hiện đại, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
