Quảng Ninh đang phải đối mặt với bốn nút thắt lớn về cấu trúc và thể chế trong khai thác tài nguyên biển, theo chia sẻ của lãnh đạo tỉnh tại hội thảo quốc gia về phát triển kinh tế biển bền vững diễn ra ở Nghệ An.
Bốn nút thắt lớn về cấu trúc và thể chế
Ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, cho biết giai đoạn 2021-2025, kinh tế Quảng Ninh duy trì tốc độ tăng trưởng cao, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Quý I năm nay, GRDP của tỉnh ước tăng trên 12%, xếp thứ ba toàn quốc. Trong thành tựu chung, khu vực kinh tế biển kết hợp công nghiệp xanh, thương mại dịch vụ và cảng biển đóng vai trò động lực cốt lõi, dựa trên bờ biển dài hơn 250 km, ngư trường rộng lớn trên 6.100 km2 và hệ thống hơn 2.770 hòn đảo tự nhiên.
Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng tự nhiên thành giá trị kinh tế bền vững, Quảng Ninh phải đối diện với bốn nút thắt lớn:
Thứ nhất: Độ mở nền kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng cảng biển
Dù sở hữu hệ thống cảng nước sâu như Cái Lân, Cẩm Phả và ba khu kinh tế cửa khẩu năng động, độ mở kinh tế của Quảng Ninh năm 2025 mới đạt khoảng 75% (kim ngạch xuất nhập khẩu/GRDP), mức thấp nhất trong vùng Đồng bằng sông Hồng. Nguyên nhân là do dải ven biển thiếu các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo quy mô lớn hướng về xuất khẩu. Các doanh nghiệp FDI chủ yếu hoạt động theo chuỗi lắp ráp khép kín, trong khi dòng vốn tư nhân nội địa tập trung vào bất động sản và dịch vụ thông thường.
Thứ hai: Hạ tầng hậu cần bãi triều và ven biển thiếu chuyên sâu
Hệ thống cảng cá và hậu cần nuôi trồng thủy sản xa bờ còn hạn chế. Toàn tỉnh chưa hình thành chợ đầu mối thủy sản hay trung tâm logistics nông - thủy sản quy mô vùng để chuẩn hóa chuỗi cung ứng thương mại chính ngạch, làm hạn chế giá trị gia tăng của tài nguyên sinh vật biển.
Thứ ba: Mâu thuẫn về không gian chức năng giữa các ngành
Trục ven biển Hạ Long - Cẩm Phả là nơi đan xen phức tạp giữa công nghiệp truyền thống (khai thác than gần 43 triệu tấn/năm, nhiệt điện than) với yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt vùng lõi di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà và phát triển du lịch sinh thái chất lượng cao.
Thứ tư: Tác động của hải văn và biến đổi khí hậu
Chế độ bán nhật triều không đều biên độ cao (3-4m) kết hợp địa hình cửa sông dốc khiến các khu vực thấp trũng như Quảng Yên, Đầm Hà, Hải Hà và Móng Cái thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập úng khi triều cường, xâm nhập mặn sâu vào nội địa, suy giảm chất lượng nước ngầm và gây xói lở bờ biển nghiêm trọng.
Quản lý đồng bộ không gian biển theo ba hành lang chức năng kinh tế
Lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh khẳng định việc tinh gọn bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp cắt giảm hoàn toàn tầng nấc trung gian. Để đạt tốc độ tăng trưởng bứt phá theo xu hướng kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh, Quảng Ninh tập trung triển khai nhiều nhóm giải pháp chính sách.
Trong đó, tỉnh sẽ quản lý đồng bộ không gian biển theo ba hành lang chức năng kinh tế:
- Hành lang công nghiệp - đô thị - logistics phía Tây (Quảng Yên - Tây Hạ Long - Uông Bí - Đông Triều): tập trung thu hút FDI công nghệ cao (bán dẫn, thiết bị điện, cơ khí chính xác, lắp ráp xe điện) gắn với hệ thống cảng biển nước sâu Nam Tiền Phong, Bắc Tiền Phong và hạ tầng nhà ở công nhân đồng bộ.
- Trục kinh tế du lịch biển đảo di sản trung tâm (Hạ Long - Cẩm Phả - Vân Đồn - Cô Tô): chuyển đổi công năng mỏ than lộ thiên cũ sang đô thị sinh thái và dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp; liên kết không gian biển đảo với vịnh Lan Hạ (Hải Phòng) thành chỉnh thể di sản thống nhất; phát triển Vân Đồn thành khu kinh tế biển đa ngành.
- Hành lang cửa khẩu - công nghiệp xuất khẩu phía Đông (Móng Cái - Quảng Hà - Đầm Hà - Tiên Yên): định hình chuỗi công nghiệp xuất khẩu dệt may, linh kiện kỹ thuật tại khu công nghiệp Hải Hà và bến cảng Vạn Ninh.
Quảng Ninh cũng trực tiếp điều phối, tháo gỡ nhanh nút thắt về giải phóng mặt bằng và mâu thuẫn vật liệu san lấp để đẩy nhanh tiến độ Bến cảng tổng hợp Vạn Ninh (giai đoạn 1), dự án khu kho bãi hàng hóa cửa khẩu Hoành Mô, nâng cấp luồng hàng hải Con Ong - Hòn Nét nhằm hạ chi phí logistics xuống 10-15%.
Tỉnh sẽ sớm đưa khoa học công nghệ và số hóa vào chỉ đạo, điều hành kinh tế biển. Trong đó, tích hợp toàn bộ dữ liệu hải văn, quan trắc môi trường không khí, nước mặt ven biển, tọa độ tàu cá và số hóa danh thắng vịnh biển vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC) toàn tỉnh.
Phó Chủ tịch Quảng Ninh chia sẻ, tỉnh sẽ chủ động phối hợp với các bộ, ngành tháo gỡ vướng mắc về thẩm quyền và giao khu vực biển để mời gọi các nhà đầu tư chiến lược nghiên cứu, triển khai các tổ hợp điện gió ngoài khơi tại Vịnh Bắc Bộ và điện gió ven bờ từ Hạ Long đến Móng Cái, Cô Tô.
Địa phương này sẽ giao thẩm quyền quản lý trực tiếp cho chính quyền 54 xã/phường và 2 đặc khu trong việc bảo vệ vùng lõi đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Bái Tử Long, khu bảo tồn Đồng Sơn - Kỳ Thượng. Áp dụng hình thức PPP trong vận hành khai thác di sản và các khu bảo tồn biển, vườn quốc gia.
Tỉnh Quảng Ninh đề nghị Chính phủ sớm ban hành hướng dẫn đồng bộ về thẩm quyền lựa chọn nhà đầu tư và giao khu vực mặt biển đối với các dự án điện gió ngoài khơi, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý để các địa phương ven biển chủ động kích hoạt dòng vốn FDI xanh.
