Kỳ Tích Xây Dựng Nhà Giàn DK1: Chân Đồng Da Sắt Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo
Sau sự kiện Gạc Ma vào tháng 3/1988, việc xây dựng hệ thống Nhà giàn DK1 đã trở thành một nhiệm vụ lớn lao và cấp bách, minh chứng hùng hồn cho tinh thần quyết tâm sắt đá của quân và dân ta trong công cuộc bảo vệ chủ quyền đất nước. Những dòng hồi ức, những câu chuyện của các nhân chứng lịch sử, những người đã xuất sắc thực thi nhiệm vụ với Tổ quốc, vẫn còn vang vọng tiếng sóng biển, tiếng gió thét gào của thời kỳ phải "dò bụng biển" để tìm đường.
Khởi Đầu Từ Một Cuộc Gặp Lịch Sử
Dù tuổi đã cao, ông Ngô Thường San, nguyên Tổng Giám đốc Liên doanh Việt Nam - Liên Xô (Vietsovpetro), vẫn nhớ rõ thời gian cùng những người đồng đội "chân đồng da sắt" dựng xây nhà giàn. Ông chia sẻ: "Vào tháng 12/1988, tôi đang là Phó Tổng Giám đốc Vietsovpetro, cùng một số cán bộ được gặp Thượng tướng Ðào Ðình Luyện, khi đó là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam và Thiếu tướng Trần Bình, Chính ủy Bộ Tư lệnh Công binh. Tôi được nghe về tinh thần chiến đấu dũng cảm, ngoan cường và sự hy sinh anh dũng của cán bộ, chiến sĩ hải quân ta ở Gạc Ma. Cấp trên đã giao nhiệm vụ cho chúng tôi phải xây dựng được các cột mốc trên biển".
Ngay sau cuộc gặp, ông San đã triệu tập tiến sĩ, kỹ sư Đặng Hữu Quý, Chánh Kỹ sư thiết kế tại Viện Nghiên cứu Khoa học & Thiết kế dầu khí biển, để bàn bạc. Sau hồi thảo luận, ông Quý khẳng định: "Việc xây dựng các cột mốc trên biển, góp phần bảo vệ chủ quyền đất nước, nên anh cứ tin tưởng anh em".
Yêu Cầu Cấp Bách Và Sự Hình Thành Ban Chỉ Đạo
Để bảo vệ thềm lục địa phía nam nước ta, nơi có trữ lượng dầu khí khổng lồ, khỏi nguy cơ bị xâm phạm, việc cắm các mốc chủ quyền lãnh hải trở thành một yêu cầu cấp bách. Do đó, Trung ương và Bộ Quốc phòng có chủ trương tiến hành xây dựng các công trình trên các bãi đá ngầm, với tên gọi "Trạm dịch vụ Kinh tế-Khoa học-Dịch vụ" (KT-KH-DV), gọi tắt là Nhà giàn DK1.
Việc thành lập ban điều hành được hoàn thiện rất nhanh chóng. Thường trực Ban chỉ đạo Nhà nước là Thượng tướng Đào Đình Luyện; ông Ngô Thường San được giao làm Trưởng Ban, Tổng chỉ huy xây dựng Nhà giàn DK1; tiến sĩ Nguyễn Trọng Nhưng, Cục phó Xây lắp làm Phó trưởng Ban; thường trực Tổ chuyên viên là Đại tá, tiến sĩ Nguyễn Quang Ánh, và Đại tá Nguyễn Bá Phương (Viện Kỹ thuật công binh, Bộ Tư lệnh Công binh); tiến sĩ Đặng Hữu Quý làm Chủ nhiệm thiết kế công trình DK1/1, DK1/2; kỹ sư Trần Thanh Quang, Phụ trách thi công ngoài biển…
Những Thách Thức Không Lồ Trên Biển Cả
Từ quyết tâm trong chỉ đạo của trung ương đến những nỗ lực của mỗi đơn vị, cá nhân, hình thành các "mũi nhọn" tiến hành công việc. Cụ thể như thăm dò lòng biển, khảo sát các bãi san hô đến thiết kế, tìm kiếm vật liệu... Theo chỉ đạo của cấp trên, Tư lệnh Quân chủng Hải quân Giáp Văn Cương yêu cầu Lữ đoàn 171 khảo sát, tìm ra sáu bãi đá ngầm san hô để lên phương án xây dựng các công trình "cột mốc" trên thềm lục địa phía nam.
Những con tàu âm thầm lên đường, cưỡi sóng dò tìm. Song, các bãi đá ngầm khu vực Tư Chính có độ rỗng lớn, giòn, dễ vỡ, khả năng gắn kết vật liệu thấp. Thêm nữa, dòng chảy khu vực này rất mạnh, nhiều luồng phức tạp nên việc xây dựng được dự báo sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Mỗi lần đi xây một nhà giàn giống như tham gia một trận đánh, mọi người đều xác định tư tưởng cống hiến, làm tốt nhất nhiệm vụ của mình.
Kỹ sư Đặng Hữu Quý tâm sự: "Khi nhận nhiệm vụ, tôi vừa mừng vừa lo. Mừng là vì bản thân được tin tưởng, giao trọng trách, còn lo lắng vì thử thách quá lớn. Chúng tôi đêm ngày họp bàn, tìm phương án phù hợp. Chưa có nơi nào xây dựng công trình như thế này để học hỏi".
Thiết Kế Độc Đáo Và Quá Trình Thi Công Gian Nan
Sau nhiều ngày trăn trở, nghiên cứu, các kỹ sư đã vẽ ra hình hài nhà giàn. Đó là một công trình gồm ba khối chính: chân đế gắn xuống nền san hô bằng cọc, khối trung gian là nơi cập tàu, tiếp tế xăng dầu và trên cùng là block nhà ở. Toàn bộ công trình nặng 250 tấn, chiều cao từ đáy biển đến mái 37,5m. Phần block nhà ở có hình lục lăng, mỗi cạnh dài 5m, như những cánh hoa đang nở, để vinh danh các Anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Với tinh thần làm việc cấp tốc, cấp trên chỉ đạo các đơn vị phải xây dựng song song bốn nhà giàn. Vietsovpetro được giao làm hai nhà giàn DK1/1 và DK1/2, theo dạng chân đế móng cọc (chân đế giàn khoan) tại bãi ngầm Tư Chính, hoàn thành trong năm 1989. Còn Viện Nghiên cứu Khoa học & Thiết kế dầu khí biển (Bộ Giao thông vận tải) nhận nhiệm vụ làm hai nhà giàn DK1/3 và DK1/4, có chân đế theo kiểu pông-tông (đánh chìm sà lan và bơm đầy bê-tông) trên các bãi cạn Phúc Tần và Ba Kè.
Trong quá trình thi công Nhà giàn DK1/1, ba cọc đầu xuyên được nền san hô, nhưng cọc số 4 mới xuống được một nửa thì bị gãy. Đã vậy, Ban Chỉ huy công trình luôn phải ứng phó với những tình huống phức tạp khác nữa đe dọa đến công tác thi công và tiến độ... Khu vực thềm lục địa Việt Nam luôn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thời tiết thất thường. Hằng năm, từ tháng 6 đến tháng 12 liên tục có các cơn bão cấp 16, sóng biển cao 9-10m.
Thành Công Lịch Sử Và Ý Nghĩa Sâu Sắc
Với bao nỗ lực, chạy đua với thời gian cũng như những hiểm nguy rình rập ngoài biển khơi mênh mông, của tất cả các đơn vị, ngày 15/6/1989 hoàn thành nhà giàn đầu tiên tại bãi ngầm Phúc Tần (DK1/3); ngày 16/6/1989, hoàn thành Nhà giàn DK1/4; ngày 27/6/1989, hoàn thành Nhà giàn DK1/1. Những lá cờ đã no gió tung bay trên nóc nhà giàn, trong niềm vui khôn tả ánh lên trong mắt mỗi kỹ sư, công nhân...
Đại tá Nguyễn Quang Ánh bồi hồi chia sẻ: "Với chúng tôi, ở nơi đầy sóng gió, sự sống và cái chết cách nhau trong gang tấc như thế mà các đơn vị hoàn thành được những công trình để đời cho Tổ quốc, cắm mốc chủ quyền trên khu vực có tiềm năng rất lớn về kinh tế là thành công mang giá trị lịch sử".
Ngày 26/10/1988, Tư lệnh hải quân Giáp Văn Cương đã giao nhiệm vụ cho Lữ đoàn 171 phải chốt giữ, bảo vệ chủ quyền phía nam của Tổ quốc. Đại tá Phạm Xuân Hoa, nguyên Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 171 (Vùng 2 Hải quân), nhớ lại: "Tư lệnh nói với chúng tôi, đây là nhiệm vụ rất quan trọng, chúng ta đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Trường Sa, với nhiệm vụ này, cũng phải hoàn thành như vậy. Lời căn dặn ấy vẫn còn vang vọng trong tâm trí chúng tôi dù trải qua bao nhiêu năm tháng đi nữa".
