Lực lượng Houthi ở Yemen vừa bác bỏ cáo buộc rằng họ đang thu phí từ các tàu thương mại đi qua vùng biển quan trọng, trong cùng thời điểm một tàu chở hàng bị tấn công ngoài khơi Oman. Vụ việc một lần nữa làm dấy lên lo ngại về mức độ an toàn của tuyến hàng hải quốc tế trọng yếu giữa châu Á và châu Âu.
Diễn biến vụ tấn công tàu chở hàng
Vụ tấn công được ghi nhận vào rạng sáng cùng ngày, khi một tàu chở hàng treo cờ Liberia đang di chuyển cách cảng Salalah của Oman khoảng 200 hải lý về phía nam. Theo báo cáo từ các nguồn tin hàng hải, một vụ nổ đã xảy ra gần mạn trái của tàu, sau đó các mảnh vỡ văng trúng thân tàu. Toàn bộ 22 thủy thủ trên tàu đều an toàn và không bị thương. Công ty quản lý tàu sau đó đã thay đổi lộ trình để đưa tàu đến cảng an toàn.
Giới chức hàng hải cho biết vụ tấn công xảy ra tại khu vực từng chứng kiến các hoạt động quân sự của Houthi, lực lượng vũ trang có liên hệ chặt chẽ với Iran. Các vụ tấn công trước đây của Houthi tập trung chủ yếu ở Biển Đỏ và vịnh Aden, nhưng việc nhắm mục tiêu gần bờ biển Oman cho thấy phạm vi hoạt động của nhóm này đã mở rộng đáng kể về phía đông, sâu vào Biển Ả Rập.
Houthi bác bỏ thông tin thu phí
Trong một tuyên bố gửi tới báo chí, đại diện Houthi khẳng định lực lượng này chưa từng có chính sách thu phí đối với tàu thuyền đi qua Biển Đỏ hay Biển Ả Rập. Houthi nhấn mạnh các hoạt động quân sự của họ chỉ nhằm vào những tàu có liên quan đến Israel hoặc các tàu đang quá cảnh đến các cảng của Israel, như một hình thức phản đối chiến dịch quân sự của Israel dải Gaza. Thông tin về việc thu phí được coi là bịa đặt nhằm bôi nhọ phong trào.
Tuy nhiên, nhiều nguồn tin tình báo và công ty tư vấn an ninh hàng hải phương Tây cho biết họ từng ghi nhận các đề nghị đổi tiền lấy an toàn cho một số tàu nhất định, với mức phí có thể lên tới hàng trăm nghìn USD. Các đề nghị này thường được chuyển tới qua các trung gian ở khu vực, nhưng Houthi không trực tiếp thừa nhận.
Tác động lớn đến thương mại toàn cầu
Theo số liệu từ Trung tâm An ninh Hàng hải Trung Đông, kể từ tháng 11/2023 đến nay, Houthi đã tiến hành hơn 80 vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ và vịnh Aden. Con số này đã buộc nhiều hãng tàu lớn như Maersk, MSC, Hapag-Lloyd phải chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng, làm tăng thời gian vận chuyển từ 10 đến 14 ngày và đẩy chi phí nhiên liệu, bảo hiểm tăng cao. Ước tính chi phí vận tải cho các tuyến Á-Âu đã tăng tới 15% do phải đi đường dài hơn.
Vụ tấn công mới nhất ngoài khơi Oman đặt ra câu hỏi về khả năng Houthi mở rộng chiến trường xuống phía nam Biển Ả Rập, khu vực vốn được coi là tương đối an toàn. Nếu điều này tiếp diễn, các hãng tàu sẽ phải tính toán lại toàn bộ tuyến vận tải, thậm chí có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của các quốc gia vùng Vịnh.
Phản ứng của cộng đồng quốc tế
Mỹ và Anh đã tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào các vị trí phóng tên lửa và hệ thống phòng không của Houthi tại Yemen nhằm làm suy yếu năng lực quân sự. Liên minh châu Âu cũng triển khai chiến dịch hải quân Aspides để hộ tống các tàu thương mại. Tuy nhiên, đến nay các biện pháp này vẫn chưa thể ngăn chặn triệt để các cuộc tập kích, đặc biệt khi Houthi sử dụng nhiều loại vũ khí như tên lửa chống hạm, máy bay không người lái và thuyền tự sát.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã lên án vụ tấn công ngoài khơi Oman và kêu gọi các nước tăng cường hợp tác để bảo vệ thủy thủ. Các chuyên gia cho rằng vụ việc cho thấy đội ngũ tuần tra hiện tại chưa đủ mạnh để bảo vệ toàn bộ khu vực rộng lớn, đồng thời khuyến cáo các tàu phải tăng cường cảnh giác và duy trì khoảng cách an toàn với bờ biển Yemen.
Triển vọng tình hình
Việc Houthi bác bỏ thu phí nhưng vẫn tiếp tục tấn công tàu thương mại phản ánh mục tiêu vừa gây thiệt hại kinh tế vừa giành ảnh hưởng chính trị của nhóm vũ trang này. Trong bối cảnh đàm phán về lệnh ngừng bắn ở Gaza chưa có tiến triển, nguy cơ Houthi tiếp tục nhắm mục tiêu vào các tàu hàng vẫn rất cao. Điều này không chỉ đe dọa an ninh hàng hải khu vực mà còn tạo thêm áp lực lên giá hàng hóa và lạm phát toàn cầu.
Cộng đồng quốc tế cần có cách tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp trừng phạt quân sự với các sáng kiến ngoại giao nhằm lập lại trật tự trên biển. Việc bảo vệ tự do hàng hải không chỉ là vấn đề của riêng các cường quốc mà là trách nhiệm chung của mọi quốc gia phụ thuộc vào thương mại biển.
