Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai nhấn mạnh cộng đồng địa phương là một trong ba trụ cột cốt lõi của phát triển du lịch bền vững, hướng tới du lịch xanh tuần hoàn. Theo bà, cộng đồng không chỉ là người thụ hưởng thụ động mà phải trở thành chủ thể tham gia và làm chủ quá trình phát triển du lịch.
Ba trụ cột của du lịch tuần hoàn
Lộ trình phát triển toàn diện của du lịch tuần hoàn được khái quát qua mô hình liên kết chặt chẽ giữa 3 trụ cột. Trụ cột thứ nhất là hạ tầng và thiết kế tuần hoàn, đóng vai trò nền tảng giúp giảm áp lực trực tiếp lên tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Trụ cột thứ hai là mô hình kinh doanh với vai trò đòn bẩy, tạo động lực kinh tế và lợi nhuận thực tế để doanh nghiệp chủ động chuyển đổi xanh. Trụ cột thứ ba là sự tham gia của cộng đồng và chuỗi giá trị địa phương, đóng vai trò cốt lõi, bảo đảm tính bao trùm, nâng cao khả năng chống chịu và mang lại sinh kế bền vững cho người dân bản địa.
Theo Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Hoa Mai, việc đầu tư hạ tầng xanh chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với các mô hình kinh doanh có tính khả thi về tài chính và lấy cộng đồng địa phương làm trung tâm. Bà chia sẻ: "Giờ đây, câu hỏi quan trọng đối với tương lai của ngành du lịch toàn cầu là làm thế nào để du lịch có thể góp phần tạo ra những điểm đến nơi văn hóa bản địa, đời sống cộng đồng và trải nghiệm của du khách cùng hỗ trợ và nâng đỡ lẫn nhau."
Thể chế hóa vai trò cộng đồng
Cục Du lịch quốc gia Việt Nam cho biết định hướng này đã được thể chế hóa rõ nét trong Luật Du lịch, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trên tinh thần đó, Việt Nam đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách hỗ trợ người dân từ hạ tầng, kỹ năng nghề, khởi nghiệp cho đến việc trao quyền tham gia quản lý điểm đến.
Bốn nhánh giải pháp trọng tâm
Để hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, mô hình phát triển du lịch tuần hoàn cần được vận hành thông qua 4 nhánh giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, cần thí điểm mô hình du lịch tuần hoàn tại các địa bàn có lợi thế như du lịch sinh thái, du lịch biển đảo, du lịch nông nghiệp. Các điểm đến này phải đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí: không rác thải nhựa, phát thải carbon thấp và tuần hoàn tài nguyên nước.
Thứ hai, mô hình du lịch tuần hoàn cần ưu tiên sử dụng nông sản địa phương, thực phẩm hữu cơ và các sản phẩm OCOP. Việc ký kết trực tiếp giữa cơ sở lưu trú với nông dân và làng nghề được khuyến khích nhằm giữ lại tối đa giá trị kinh tế cho cộng đồng.
Thứ ba, các điểm đến cần triển khai đồng bộ mạng lưới phân loại rác tại nguồn, sản xuất phân compost từ rác hữu cơ, tái sử dụng nước sau xử lý và vận hành hệ thống quản lý năng lượng thông minh như điện mặt trời, điện sinh khối.
Thứ tư, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các sáng kiến tuần hoàn, tích hợp các mô hình thành công vào quy hoạch và hệ thống tiêu chí du lịch xanh quốc gia, đi kèm cơ chế ưu đãi tín dụng xanh cho doanh nghiệp.
Hướng tới du lịch tái tạo
Du lịch tuần hoàn không dừng lại ở việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Xu thế mới này đòi hỏi ngành du lịch tiến tới du lịch tái tạo, nơi mỗi hành trình của du khách đều để lại tác động tích cực, góp phần phục hồi tài nguyên, bảo tồn văn hóa, nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng.
Ngành du lịch cần đầu tư hệ thống hạ tầng tích hợp các giải pháp xanh ngay từ giai đoạn quy hoạch. Thông tin phải được minh bạch hóa thông qua việc hiển thị trực quan dấu chân carbon hoặc lượng tài nguyên tiết kiệm được. Hành trình khám phá điểm đến sẽ trở nên thú vị hơn nếu du khách được trực tiếp tham gia vào các hoạt động tái chế, trồng rừng hoặc phục hồi rạn san hô. Những hành động nhỏ của du khách sẽ mang lại giá trị cho môi trường, cho cộng đồng và trở thành một phần của chuỗi trải nghiệm đáng nhớ.
Hướng tới nâng cao chất lượng hành trình khám phá, toàn ngành có thể thúc đẩy sự dịch chuyển từ du lịch tiêu dùng sang du lịch tạo giá trị. Bằng nghệ thuật kể chuyện, các điểm đến lồng ghép thực hành tuần hoàn vào bản sắc văn hóa bản địa, biến kinh tế tuần hoàn thành một chuẩn mực xã hội nhân văn và trách nhiệm. Nhờ đó, hành trình khám phá Việt Nam sẽ ngày càng hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.
