Các chuyên gia của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ) vừa đưa ra đánh giá về tầm quan trọng và rủi ro của 8 eo biển chiến lược quanh Biển Đông. Theo đó, năm 2024, hàng hóa trị giá gần 6.400 tỉ USD đã đi qua 8 eo biển này, bao gồm Balabac, Makassar, Malacca, Mindoro, Lombok, Luzon, Sunda và eo biển Đài Loan. Giá trị này bao gồm cả việc đếm lặp lại lượng hàng hóa vượt qua nhiều eo biển.
Eo biển Malacca và Đài Loan: Huyết mạch thương mại
Riêng eo biển Malacca và eo biển Đài Loan, mỗi tuyến vận chuyển thương mại trị giá hơn 2.400 tỉ USD trong năm 2024, tương đương 21% thương mại hàng hải toàn cầu và hơn 10% tổng giá trị thương mại chung toàn cầu. Đối với Trung Quốc đại lục, khoảng 33% hàng nhập khẩu và 16% hàng xuất khẩu đi qua eo biển Đài Loan, trong khi eo biển Malacca chiếm 21% hàng nhập khẩu và 14% hàng xuất khẩu.
Mỹ chỉ có 3-4% tổng thương mại đi qua hai eo biển này năm 2024, nhưng các đồng minh và đối tác quan trọng của Washington lại phụ thuộc nhiều. Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Philippines có tổng giá trị hàng hóa qua eo biển Đài Loan và Malacca lần lượt là 755 tỉ USD và 474 tỉ USD trong năm 2024. Sáu nước vùng Vịnh (Iraq, Kuwait, Oman, Qatar, Ả Rập Xê Út, UAE) có hơn 40% hàng hóa xuất khẩu phụ thuộc vào eo biển Malacca.
Nút thắt dầu mỏ bận rộn nhất thế giới
Eo biển Malacca đặc biệt quan trọng khi là cửa ngõ dẫn dầu và khí đốt từ Trung Đông và châu Phi đến các nền kinh tế châu Á. Trong nửa đầu năm 2025, ước tính 29% thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu đi qua eo biển Malacca, biến nó thành nút thắt dầu mỏ bận rộn nhất thế giới, vượt qua cả eo biển Hormuz. Các nền kinh tế trong và xung quanh Biển Đông có tổng GDP khoảng 24.000 tỉ USD vào năm 2024, tương đương khoảng 22% tổng GDP toàn cầu.
Rủi ro xung đột và các kịch bản
CSIS chỉ ra rằng eo biển Đài Loan đứng trước rủi ro lớn khi Bắc Kinh tăng cường áp lực quân sự đối với Đài Bắc. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nhiều lần đe dọa thống nhất Đài Loan bằng vũ lực. Xung đột tại eo biển Đài Loan có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh eo biển Luzon kết nối Đài Loan với Philippines. Bắc Kinh từ lâu lo ngại Mỹ áp đặt phong tỏa từ xa qua eo biển Malacca; năm 2003, Chủ tịch nước Trung Quốc Hồ Cẩm Đào cảnh báo một số 'cường quốc' tìm cách kiểm soát eo biển Malacca, đe dọa an ninh năng lượng Trung Quốc.
Xung đột tại Biển Đông do tranh chấp cũng là rủi ro, đặc biệt tại bãi cạn Scarborough và bãi Cỏ Mây. Nếu xảy ra xung đột, có thể gây tắc nghẽn eo biển Malacca và eo biển Đài Loan, thậm chí tác động đến các eo biển Balabac, Makassar và Mindoro. Dù có tuyến hàng hải thay thế, việc đổi lộ trình có thể kéo dài thêm nhiều ngày hoặc vài tuần, dẫn đến chi phí tăng cao.
Trong một diễn biến liên quan, hôm qua (6.7), quân đội Trung Quốc dùng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân phóng thử một tên lửa vào khu vực Thái Bình Dương. Tân Hoa Xã mô tả vụ phóng nằm trong kế hoạch huấn luyện quân sự thường xuyên, không nhằm vào bất kỳ quốc gia hay mục tiêu cụ thể nào. Tờ Hoàn Cầu thời báo dẫn lời một chuyên gia quân sự cho biết loại tên lửa có thể là JL-3 từng ra mắt tại diễu binh năm ngoái.
