TS Nguyễn Viết Chức: Bầu cử 2026 mở rộng cơ hội lựa chọn đại biểu xứng đáng
TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, nay là Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, đã chia sẻ những phân tích sâu sắc về cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào ngày 15/3/2026. Trong cuộc trao đổi với Nhân Dân cuối tuần, ông nhấn mạnh rằng sự kiện này sẽ mở rộng cơ hội để cử tri lựa chọn những người thật sự xứng đáng, trong bối cảnh nhiều đổi mới về tổ chức bộ máy và phương thức quản trị.
Những điểm mới đáng chú ý trong cuộc bầu cử
TS Nguyễn Viết Chức cho biết cuộc bầu cử lần này diễn ra trong một bối cảnh rất đặc biệt. Trước hết, nó được tổ chức ngay sau Đại hội XIV của Đảng, điều này đồng nghĩa với việc quá trình kiện toàn bộ máy nhà nước được triển khai gần như ngay lập tức. So với trước đây, khi khoảng cách giữa Đại hội và bầu cử thường dài hơn, việc tổ chức sớm hơn nhằm mục đích nhanh chóng hoàn thiện hệ thống lãnh đạo và điều hành của đất nước.
Điểm mới thứ hai là cuộc bầu cử gắn liền với việc sắp xếp lại bộ máy, đặc biệt là mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi chính quyền địa phương hai cấp vận hành, cơ quan Hội đồng nhân dân cũng tương ứng hai cấp. Điều này có nghĩa là trách nhiệm và quyền hạn của các đại biểu, nhất là đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã và cấp tỉnh, thành phố, sẽ lớn hơn trước rất nhiều.
Ông giải thích: "Ngày xưa một xã có thể nhỏ, dân số ít, phạm vi quản lý hẹp. Bây giờ sau khi sắp xếp lại địa giới hành chính, nhiều xã, phường có quy mô lớn hơn, dân số đông hơn. Khi quyền hạn được giao nhiều hơn, thì vai trò giám sát và quyết sách của Hội đồng nhân dân cũng nặng nề hơn." Ông nhấn mạnh rằng đây là quy luật tất yếu: bộ máy đã tinh gọn thì trách nhiệm của từng người phải lớn lên.
Ý nghĩa của tỷ lệ số dư ứng cử viên cao
Một điểm được nhiều cử tri quan tâm là tỷ lệ số dư ứng cử viên trong nhiệm kỳ này khá cao, với nhiều ứng cử viên có trình độ cao và giàu kinh nghiệm. TS Nguyễn Viết Chức cho rằng đây là một tín hiệu rất tích cực. Số dư càng lớn thì quyền lựa chọn của cử tri càng rộng. Ông nhắc lại rằng trong lịch sử bầu cử của Việt Nam, số dư ứng cử viên không phải là chuyện mới, chẳng hạn như trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa I năm 1946 ở Hà Nội.
Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là chất lượng ứng cử viên ngày nay đã khác. Dân trí cao hơn, trình độ của đội ngũ cán bộ cũng cao hơn, với nhiều người đủ năng lực và uy tín để tham gia các cơ quan dân cử. Vì thế, việc có số dư lớn không phải là điều đáng lo, mà ngược lại là cơ hội để cử tri lựa chọn những người thật sự xứng đáng.
Ông cũng nhấn mạnh: "Số dư nhiều hay ít không quan trọng bằng việc cung cấp thông tin đầy đủ cho cử tri. Nếu cử tri hiểu rõ ứng cử viên là ai, năng lực thế nào, chương trình hành động ra sao, thì họ sẽ có quyết định sáng suốt. Trong một xã hội dân chủ, điều quan trọng nhất là cử tri có thông tin đầy đủ và minh bạch."
Sự thay đổi trong công tác truyền thông và tiếp xúc cử tri
Một điểm mới dễ nhận thấy là trước ngày bầu cử chính thức, công tác truyền thông diễn ra rất tích cực. Các ứng cử viên đã và đang đăng đàn thuyết trình bảo vệ chương trình hành động, tiếp xúc cử tri không chỉ trực tiếp mà còn thông qua các phương tiện thông tin đại chúng. TS Nguyễn Viết Chức cho rằng đây là một xu hướng tất yếu trong thời đại công nghệ thông tin và truyền thông đa phương tiện.
Ông nói: "Việc ứng cử viên trình bày chương trình hành động trước cử tri, thậm chí thông qua mạng xã hội, theo tôi là rất đáng hoan nghênh. Thông tin càng nhiều, càng minh bạch thì cử tri càng có cơ sở lựa chọn." Ông cũng lưu ý rằng đại biểu Quốc hội cần có hai kỹ năng quan trọng: nói và nghe, trong đó nghe còn khó hơn nói. Khi ứng cử viên tiếp xúc cử tri, đó cũng là một cách để họ "tập dượt" trước khi trở thành đại biểu chính thức.
Yêu cầu và trách nhiệm cao hơn đối với đại biểu
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, nhiều người cho rằng yêu cầu, trách nhiệm và áp lực đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp sẽ cao hơn trước. TS Nguyễn Viết Chức hoàn toàn đồng ý với quan điểm này.
Ông giải thích: "Đất nước đang đặt ra những mục tiêu rất lớn: tăng trưởng cao, phát triển bền vững, hướng tới trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI. Vai trò của Quốc hội - cơ quan lập pháp cao nhất - càng trở nên quan trọng. Đại biểu Quốc hội không chỉ giám sát mà còn phải tham gia xây dựng luật, thậm chí phải có tư duy kiến tạo và dự báo sáng suốt."
Đối với Hội đồng nhân dân các cấp, trách nhiệm cũng rất lớn khi chính quyền địa phương được phân cấp mạnh hơn. Họ phải có những quyết sách phù hợp và hiệu quả với đặc thù địa phương.
Kỳ vọng đối với các đại biểu trúng cử
Từ góc nhìn của một người nhiều năm gắn bó với hoạt động nghị trường, TS Nguyễn Viết Chức kỳ vọng trước hết ở tâm và tầm của mỗi đại biểu. Ông nhấn mạnh: "Người đại biểu dân cử phải hiểu rằng mình đại diện cho nhân dân, chứ không phải đại diện cho một nhóm lợi ích nào đó. Mọi quyết định, mọi phát biểu đều phải đặt lợi ích của đất nước và nhân dân lên trên hết, trước hết."
Thứ hai là trí tuệ và bản lĩnh của các đại biểu, vì công việc của Quốc hội ngày càng phức tạp, đòi hỏi kiến thức rộng và khả năng phân tích tốt. Thứ ba là tinh thần trách nhiệm và sự bền bỉ, vì hoạt động nghị trường không chỉ là phát biểu vài lần trong hội trường mà còn là quá trình nghiên cứu chính sách và giám sát việc thực thi pháp luật.
Ông kết luận: "Tôi thường nói vui rằng làm đại biểu không chỉ cần 'cái đầu' mà còn cần 'cái tâm' và 'sức bền'. Nếu chọn được những đại biểu như vậy, tôi tin rằng Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ tới sẽ hoạt động hiệu quả hơn, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của đất nước, hạnh phúc của nhân dân."
Cuối cùng, ông nhắc nhở: "Thời đại công nghệ khiến mọi lời hứa đều được ghi lại. Nếu ứng cử viên hứa điều gì trước cử tri, sau này người dân hoàn toàn có thể kiểm chứng. Vì vậy, lời hứa phải gắn với trách nhiệm!" Cuộc trao đổi do Khúc Hồng Thiện thực hiện.
