Chuyên gia luật Đồng Nai phân tích sâu về cuộc bầu cử 2026
Cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được xác định là sự kiện chính trị quan trọng hàng đầu của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa chính trị và các quy định pháp luật liên quan, phóng viên đã có buổi trao đổi với ba luật gia uy tín tại tỉnh Đồng Nai, bao gồm Luật gia Lưu Thị Thu Hà – Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Nai, Luật gia Nguyễn Thị Trang Hoàng – Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Nai, và Luật gia Dương Văn Tín – Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Nai.
Ý nghĩa chính trị sâu sắc của cuộc bầu cử
Luật gia Lưu Thị Thu Hà nhấn mạnh rằng bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân, đã được Hiến pháp ghi nhận. Bầu cử là phương thức thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời thành lập cơ quan quyền lực nhà nước ở cả Trung ương và địa phương.
Cuộc bầu cử này sẽ được tổ chức cùng một ngày trên phạm vi cả nước, diễn ra ngay sau Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đây là bước cụ thể hóa nghị quyết gắn liền với công tác cán bộ của Đảng, liên quan đến trách nhiệm của các cấp, các ngành. Đây cũng là dịp để cử tri phát huy quyền làm chủ, lựa chọn những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới, góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Quy định pháp luật về ngày bầu cử và tiêu chí dân chủ
Theo Luật gia Lưu Thị Thu Hà, Luật Bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân quy định ngày bầu cử phải là ngày Chủ nhật và được công bố chậm nhất 115 ngày trước ngày bầu cử. Trong trường hợp đặc biệt cần hoãn ngày bỏ phiếu hoặc tổ chức bỏ phiếu sớm hơn, Ủy ban bầu cử sẽ trình Hội đồng bầu cử quốc gia xem xét, quyết định.
Căn cứ vào quy định này, Quốc hội khóa XV đã ban hành Nghị quyết số 199/2025/QH15 ngày 21/5/2025, quyết định ngày bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 là Chủ nhật, ngày 15/3/2026.
Luật gia Nguyễn Thị Trang Hoàng chia sẻ về các yếu tố để một cuộc bầu cử được coi là dân chủ và đúng pháp luật:
- Thực hiện theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
- Bảo đảm quyền bầu cử, ứng cử, vận động bầu cử; quy định rõ các trường hợp bị tước quyền bầu cử, ứng cử hoặc không được thực hiện các quyền này.
- Quy định chặt chẽ quy trình, thủ tục giới thiệu người ứng cử, hiệp thương, bầu cử lại, bầu cử thêm, bầu cử bổ sung.
- Bảo đảm quyền của cử tri nơi người ứng cử công tác hoặc cư trú được nhận xét, bày tỏ tín nhiệm.
- Quy định rõ tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức trong công tác bầu cử.
Khu vực bỏ phiếu và điều kiện cử tri
Luật gia Nguyễn Thị Trang Hoàng giải thích rằng khu vực bỏ phiếu là phạm vi địa lý hành chính có số dân nhất định, được chia nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cử tri thực hiện quyền bầu cử. Khu vực bỏ phiếu có phạm vi nhỏ hơn đơn vị bầu cử và được xác định theo đơn vị bầu cử.
Mỗi đơn vị bầu cử Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân được chia thành các khu vực bỏ phiếu. Khu vực bỏ phiếu bầu cử Đại biểu Quốc hội đồng thời là khu vực bỏ phiếu bầu cử Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Mỗi khu vực bỏ phiếu có từ 300 đến 4.000 cử tri. Ở miền núi, hải đảo hoặc nơi dân cư không tập trung, nếu chưa đủ 300 cử tri vẫn được thành lập một khu vực bỏ phiếu. Một số cơ sở như bệnh viện, nhà hộ sinh, cơ sở chăm sóc người cao tuổi, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, trại tạm giam… có từ 50 cử tri trở lên có thể thành lập khu vực bỏ phiếu riêng.
Luật gia Dương Văn Tín làm rõ về định nghĩa cử tri: Cử tri là người có quyền bầu cử. Công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tính đến ngày bầu cử (15/3/2026) đủ 18 tuổi trở lên và có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về bầu cử đều có quyền bầu cử.
Những người không được ghi tên vào danh sách cử tri bao gồm:
- Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
- Người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án.
- Người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo.
- Người mất năng lực hành vi dân sự.
Luật gia Dương Văn Tín cũng nhấn mạnh rằng, theo Khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân, công dân đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo (và không bị tước quyền bầu cử) vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi cư trú để thực hiện quyền bầu cử. Tương tự, người bị kết án phạt tù nhưng được hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù không được xem là đang chấp hành hình phạt tù, do đó vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri theo quy định.
Buổi trao đổi đã cung cấp cái nhìn toàn diện về ý nghĩa chính trị và các quy định pháp lý quan trọng liên quan đến cuộc bầu cử sắp tới, giúp cử tri hiểu rõ hơn về quyền và trách nhiệm của mình.
