Hệ miễn dịch yếu: Nguy cơ gián đoạn phát triển thể chất và trí tuệ ở trẻ nhỏ
Hệ miễn dịch đóng vai trò như một lá chắn phòng thủ vững chắc, bảo vệ cơ thể trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài. Đồng thời, đây cũng chính là nền tảng thiết yếu cho sự phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ của trẻ trong những năm tháng đầu đời. Khi lá chắn miễn dịch này suy yếu, trẻ không chỉ phải đối mặt với nguy cơ bệnh tật thường xuyên mà còn có thể bị gián đoạn quá trình phát triển tự nhiên, ảnh hưởng lâu dài đến tiềm năng tăng trưởng và học hỏi.
Miễn dịch yếu gây gián đoạn phát triển thể chất
Mối quan hệ giữa hệ miễn dịch và sự phát triển thể chất ở trẻ nhỏ là một tương tác đa chiều và phức tạp. Nó liên quan trực tiếp đến khả năng chống chọi với mầm bệnh và tốc độ tăng trưởng của cơ thể. Đặc biệt đối với trẻ trong giai đoạn vàng, lá chắn phòng thủ khi suy yếu có thể dẫn đến những gián đoạn đáng kể về mặt thể chất.
Khi trẻ bị ốm, cơ thể mất đi một lượng lớn vi chất dinh dưỡng và nước, dẫn đến tình trạng sụt cân nhanh chóng. Trạng thái mệt mỏi, chán ăn thường xuất hiện đúng vào thời điểm cơ thể đang cần rất nhiều năng lượng để phục hồi. Mặt khác, các bệnh nhiễm trùng đường ruột có thể phá hủy niêm mạc ruột, khiến trẻ không thể hấp thụ đầy đủ các dưỡng chất cần thiết, dù được bổ sung qua chế độ ăn uống. Điều này dễ dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng, ảnh hưởng trực tiếp đến cân nặng và sự phát triển tổng thể của bé.
Khi trẻ mắc phải các bệnh nhiễm trùng tái diễn, cơ thể buộc phải huy động nguồn "tài nguyên" dự trữ để tập trung chống lại mầm bệnh. Quá trình này gây gián đoạn đáng kể đến việc giải phóng các hormone tăng trưởng - vốn có nhiệm vụ thúc đẩy sự phát triển của xương và các mô trong cơ thể. Hệ quả trực tiếp là trẻ không chỉ chậm tăng cân mà còn đứng trước nguy cơ thấp còi, kém phát triển chiều cao so với các bạn đồng trang lứa.
Miễn dịch yếu ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ
Hệ miễn dịch và não bộ không hoạt động một cách độc lập mà có mối liên kết chặt chẽ thông qua trục não - ruột - miễn dịch. Do đó, bất kỳ sự thay đổi nào từ hệ miễn dịch hay hệ vi sinh đường ruột đều có thể tác động trực tiếp đến sự phát triển của hệ thần kinh trung ương.
Hệ miễn dịch yếu có thể làm chậm quá trình kết nối thần kinh. Cụ thể, khi ở trạng thái suy yếu, hệ miễn dịch sẽ ảnh hưởng và gây rối loạn hoạt động của các tế bào hỗ trợ kết nối thần kinh, dẫn đến sự chậm trễ trong việc hình thành các mạch thần kinh liên quan đến các chức năng quan trọng như ngôn ngữ, tư duy logic và vận động tinh.
Hệ miễn dịch cũng tác động mạnh mẽ đến sự phát triển hành vi và cảm xúc của trẻ. Theo một nghiên cứu của nhóm nhà khoa học Đức được công bố trên tạp chí International Journal of Molecular Sciences vào năm 2022, có đến 95% chất dẫn truyền thần kinh (như serotonin, chất điều hòa giấc ngủ và cảm xúc) được tạo ra bởi các tế bào ruột và hàng tỷ lợi khuẩn cư trú tại đường ruột. Hệ miễn dịch suy yếu hoặc bị kích hoạt quá mức sẽ khiến nồng độ serotonin biến động bất thường, dẫn đến các biểu hiện như lo âu, cảm xúc không ổn định và khả năng tập trung kém ở trẻ nhỏ.
Dấu hiệu nhận biết miễn dịch yếu ở trẻ nhỏ
Ở giai đoạn từ 6 đến 36 tháng tuổi, trẻ thường trải qua một khoảng trống miễn dịch khi lượng kháng thể thụ động được truyền từ mẹ giảm mạnh trong khi hệ miễn dịch tự thân chưa kịp hoàn thiện. Đặc biệt, trẻ sinh mổ sẽ phải đối mặt với rủi ro cao hơn khi khoảng trống miễn dịch này bắt đầu sớm hơn và có thể kéo dài đến khi trẻ 4-5 tuổi. Nguyên nhân là do trẻ sinh mổ thường thiếu hụt kháng thể nền tảng từ mẹ. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng lượng kháng thể trẻ sinh mổ nhận được khi sinh thấp hơn tới 45% so với trẻ sinh thường. Sinh mổ cũng làm trì hoãn cơ hội được bú sớm, bỏ lỡ những giọt sữa non quý giá từ mẹ. Trẻ sinh mổ thường có hàng rào bảo vệ đường ruột yếu, do không thể kế thừa hệ lợi khuẩn của mẹ. Thay vào đó, hệ tiêu hóa của trẻ dễ bị chiếm đóng bởi những hại khuẩn từ môi trường, làm suy yếu hàng rào niêm mạc ruột. Bên cạnh đó, trẻ sinh mổ có dự trữ sắt thấp hơn trẻ sinh thường, do trẻ bị kẹp dây rốn sớm và không nhận được "làn sóng" chuyển sắt mạnh mẽ từ mẹ sang trong quá trình chuyển dạ tự nhiên.
Theo bác sĩ Sajeed Hashim - chuyên khoa Sơ sinh và Nhi khoa tại Viện Khoa học Y tế Dr. KM Cherian, Ấn Độ, để bảo vệ con một cách tốt nhất, cha mẹ cần lưu tâm đến 5 dấu hiệu cảnh báo hệ miễn dịch yếu ở trẻ nhỏ:
- Cảm lạnh thường xuyên: Trẻ bị cảm cúm nhiều hơn 4 lần mỗi năm.
- Rối loạn tiêu hóa: Trẻ thường xuyên gặp các vấn đề như đầy hơi, tiêu chảy, hoặc táo bón.
- Nhiễm trùng dai dẳng: Các bệnh viêm nhiễm lây lan nhanh và khó điều trị dứt điểm.
- Thiếu hụt năng lượng: Trẻ thường xuyên mệt mỏi, quấy khóc, ít vận động, chạy nhảy hay chơi đùa.
- Vết thương lâu lành: Khả năng tái tạo da kém, và dễ bị nhiễm trùng khi da trẻ bị trầy xước.
Bác sĩ Sajeed Hashim nhấn mạnh, chỉ cần trẻ xuất hiện một trong 5 dấu hiệu này, cha mẹ đều nên nghĩ đến khả năng con có hệ miễn dịch yếu để kịp thời quan tâm chăm sóc, tăng cường sức đề kháng cho con một cách phù hợp.
Không đơn thuần chỉ là "lá chắn" bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh, hệ miễn dịch chính là nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Các chuyên gia y tế khẳng định, việc chăm sóc và tăng cường miễn dịch là một khoản đầu tư cần thiết và quan trọng cho sự phát triển cả về tầm vóc lẫn trí tuệ của trẻ trong tương lai.
