Đồ uống có đường: Mối đe dọa thầm lặng với sức khỏe và nguy cơ ung thư
Đồ uống có đường, bao gồm nước ngọt có gas, trà sữa, và nước trái cây đóng chai, thường là lựa chọn yêu thích của nhiều người nhờ hương vị ngọt ngào dễ gây nghiện. Tuy nhiên, đằng sau sự hấp dẫn đó là những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt liên quan đến ung thư, theo các nghiên cứu khoa học mới đây.
Nghiên cứu từ Mỹ: Nguy cơ ung thư gan tăng 78%
Một nhóm nghiên cứu từ Đại học Nam Carolina, Mỹ, đã tiến hành theo dõi 90.504 phụ nữ trong độ tuổi từ 50 đến 79 trong suốt gần 18 năm. Khoảng 7% số người tham gia cho biết họ uống ít nhất một lon đồ uống có đường 360ml mỗi ngày. Trong thời gian này, có 205 trường hợp được chẩn đoán ung thư gan.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, so với những người không uống đồ uống có đường, nhóm tiêu thụ một hoặc nhiều loại mỗi ngày có nguy cơ ung thư gan cao hơn 78%. Nếu xét riêng những người uống ít nhất một khẩu phần mỗi ngày, nguy cơ này tăng 73%. Các nhà khoa học giải thích rằng, việc tiêu thụ nhiều đường làm tăng tỷ lệ béo phì và đái tháo đường type 2, vốn là những yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến ung thư gan.
Đường còn góp phần gây kháng insulin và tích tụ mỡ trong gan, hai tình trạng này có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ và tổn thương gan mạn tính. Một số chuyên gia nhận định, nếu kết quả này tiếp tục được xác nhận, việc cắt giảm đồ uống có đường có thể trở thành chiến lược y tế công cộng quan trọng nhằm giảm gánh nặng ung thư gan. Thay thế bằng nước lọc, cà phê hoặc trà không đường được xem là lựa chọn an toàn hơn cho sức khỏe.
Nghiên cứu từ Pháp: Chỉ 100ml mỗi ngày cũng làm tăng nguy cơ ung thư
Không chỉ ung thư gan, một nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa BMJ của nhóm khoa học Đại học Paris, Pháp, cũng cho thấy mối liên hệ đáng lo ngại giữa đồ uống có đường và nguy cơ ung thư nói chung. Nghiên cứu này theo dõi hơn 101.000 người trưởng thành trong đoàn hệ NutriNet Santé.
Kết quả cho thấy, cứ tăng thêm 100ml đồ uống có đường mỗi ngày, nguy cơ ung thư tổng thể tăng 18%, và riêng ung thư vú tăng 22%. Đáng chú ý, ngay cả nước ép trái cây 100% cũng không hoàn toàn vô can. Lượng tiêu thụ tăng lên có liên quan đến nguy cơ ung thư tổng thể cao hơn 12%. Các loại đồ uống có đường khác ngoài nước ép nguyên chất làm tăng nguy cơ ung thư tổng thể 19% và ung thư vú 23%.
Phân tích sâu hơn cho thấy lượng đường và năng lượng từ các loại đồ uống này đều có mối liên hệ thuận với tỷ lệ mắc ung thư, nhấn mạnh tác động tiêu cực của đường đối với sức khỏe toàn diện.
Đường không chỉ gây béo mà còn ảnh hưởng toàn thân
Tạp chí Nature từng có bài viết phân tích tác hại của đường đối với sức khỏe cộng đồng, cho rằng nguy cơ từ đường không hề thua kém rượu bia hay thuốc lá nếu tiêu thụ quá mức. Việc nạp quá nhiều đường có thể dẫn đến hội chứng chuyển hóa, bao gồm:
- Tăng huyết áp do acid uric cao.
- Tăng triglycerid do gan tổng hợp mỡ nhiều hơn.
- Kháng insulin và cuối cùng là đái tháo đường.
Đường dư thừa cũng làm gia tăng stress oxy hóa và có thể ảnh hưởng đến DNA, góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa. Ngoài ra, một số nghiên cứu chỉ ra rằng tiêu thụ quá nhiều đồ uống có đường có thể liên quan đến suy giảm chức năng nhận thức. Khi tình trạng kháng insulin xảy ra ở não, đặc biệt tại vùng hải mã, khả năng học tập và ghi nhớ có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Chưa kể, lượng đường cao còn làm tăng nguy cơ sâu răng do vi khuẩn trong miệng chuyển hóa đường thành acid phá hủy men răng, gây hại cho sức khỏe răng miệng.
Vì sao đường có thể liên quan đến ung thư?
Các nhà khoa học đã chỉ ra ba cơ chế chính giải thích mối liên hệ giữa đường và ung thư:
- Hiệu ứng Warburg: Tế bào ung thư có xu hướng tiêu thụ glucose nhiều hơn tế bào bình thường. Hiện tượng này được gọi là hiệu ứng Warburg, theo tên nhà sinh lý học Otto Warburg. Một số nghiên cứu cho thấy tế bào ung thư có thể sử dụng glucose với tốc độ cao gấp nhiều lần mô bình thường, tạo điều kiện cho chúng phát triển nhanh chóng.
- Tăng tiết insulin: Tiêu thụ nhiều đường làm tăng tiết insulin. Insulin không chỉ là hormone điều hòa đường huyết mà còn có vai trò như một yếu tố tăng trưởng. Khi nồng độ insulin cao kéo dài, nó có thể tạo môi trường thuận lợi cho tế bào bất thường phát triển và hình thành khối u.
- Rối loạn nội tiết và miễn dịch: Béo phì và kháng insulin do tiêu thụ nhiều đường gây rối loạn nội tiết và suy giảm chức năng miễn dịch, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành khối u. Khi khối u đã xuất hiện, chúng lại tiếp tục sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính để phát triển và di căn, tạo thành vòng luẩn quẩn nguy hiểm.
Cần nhìn nhận thế nào cho đúng?
Các nghiên cứu trên cho thấy mối liên hệ đáng lưu ý giữa đồ uống có đường và nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư gan và ung thư vú. Tuy nhiên, đây chủ yếu là nghiên cứu quan sát, cho thấy sự liên quan chứ chưa khẳng định quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Dù vậy, bằng chứng về tác hại của việc tiêu thụ quá nhiều đường đối với béo phì, đái tháo đường và gan nhiễm mỡ đã khá rõ ràng. Do đó, việc hạn chế đồ uống có đường vẫn là khuyến nghị hợp lý và cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Ngoài nước ngọt, nhiều thực phẩm khác như sữa chua có đường, bánh kẹo, kem lạnh, bánh quy, ngũ cốc ăn liền hay một số món chế biến sẵn cũng chứa lượng đường cao. Kiểm soát tổng lượng đường nạp vào mỗi ngày, đọc kỹ nhãn thành phần và ưu tiên thực phẩm tự nhiên ít qua chế biến là những bước quan trọng để giảm thiểu rủi ro và duy trì sức khỏe tốt.
