Trẻ 3 tuổi phát hiện mắc giang mai bẩm sinh muộn, cảnh báo nguy cơ từ sàng lọc thai kỳ không đầy đủ
Một trường hợp giang mai bẩm sinh phát hiện muộn ở trẻ gần 3 tuổi đã được ghi nhận tại Bệnh viện Da liễu trung ương, làm dấy lên lo ngại về việc sàng lọc không đầy đủ trong thai kỳ. Bệnh nhi nam này được đưa đến bệnh viện để kiểm tra sau khi cả bố và mẹ được phát hiện dương tính với giang mai khoảng 5 tháng trước đó.
Phát hiện muộn và nguy cơ tiềm ẩn
Theo bác sĩ Trần Thị Vân Anh, Phó trưởng khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, trẻ sinh đủ tháng, cân nặng bình thường và không có biểu hiện bất thường sau sinh. Tuy nhiên, trong suốt thai kỳ, người mẹ không được sàng lọc giang mai định kỳ. Kết quả xét nghiệm huyết thanh cho thấy trẻ dương tính với giang mai với hiệu giá kháng thể cao, mặc dù thăm khám lâm sàng chưa ghi nhận các dấu hiệu điển hình như tổn thương da, mắt, tai, xương, răng hay thần kinh.
Bác sĩ Vân Anh nhận định: "Đây là trường hợp giang mai bẩm sinh phát hiện muộn, chưa có biểu hiện lâm sàng. Nhiều khả năng trẻ bị lây truyền từ mẹ trong thai kỳ khi người mẹ mắc giang mai nhưng không được sàng lọc và điều trị đầy đủ trước sinh." Việc trẻ hoàn toàn không có triệu chứng dễ khiến gia đình chủ quan, và nếu không được chẩn đoán kịp thời, trẻ có nguy cơ cao xuất hiện các biến chứng nặng nề, khó hồi phục trong tương lai.
Điều trị và theo dõi
Bệnh nhi đã được nhập viện để điều trị theo phác đồ chuẩn của Bộ Y tế Việt Nam và khuyến cáo của WHO/CDC đối với giang mai bẩm sinh phát hiện muộn. Sau điều trị, trẻ sẽ được theo dõi lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh định kỳ vào các mốc 3, 6 và 12 tháng. Hiệu giá kháng thể cần giảm ít nhất 4 lần hoặc chuyển âm tính theo thời gian để đánh giá đáp ứng điều trị.
Các bác sĩ cho biết, nếu được điều trị đầy đủ ở giai đoạn chưa có biểu hiện lâm sàng, trẻ có khả năng khỏi hoàn toàn và phát triển bình thường, không để lại di chứng. Hiện bệnh nhi đang được theo dõi sát tại bệnh viện.
Nguy cơ âm thầm và hậu quả nặng nề
Giang mai bẩm sinh là tình trạng trẻ nhiễm xoắn khuẩn Treponema pallidum từ mẹ trong thời kỳ mang thai. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 ước tính có khoảng 700.000 trường hợp giang mai bẩm sinh trên toàn cầu, gây hơn 200.000 ca thai lưu, tử vong sơ sinh hoặc trẻ sinh ra với dị tật nặng.
Tỉ lệ lây truyền từ mẹ sang con phụ thuộc vào giai đoạn bệnh của mẹ:
- Nếu giang mai ở giai đoạn sớm có biểu hiện lâm sàng, nguy cơ lây truyền có thể lên tới 70 - 100%.
- Ở giai đoạn tiềm ẩn sớm khoảng 40%.
- Giai đoạn muộn khoảng 10%.
Tại Việt Nam, số ca giang mai ở người lớn có xu hướng gia tăng, kéo theo nhiều trường hợp giang mai bẩm sinh, đặc biệt tại các bệnh viện tuyến cuối. Không ít trường hợp được phát hiện muộn do phụ nữ mang thai không được sàng lọc đầy đủ, nhất là tại tuyến y tế cơ sở.
Giang mai bẩm sinh có thể "im lặng" trong những năm đầu đời, nhưng nếu không điều trị, trẻ có nguy cơ xuất hiện các biến chứng muộn nghiêm trọng sau 2 tuổi như:
- Điếc thần kinh.
- Viêm giác mạc kẽ gây giảm thị lực.
- Dị dạng xương (xương chày cong, trán dô).
- Tổn thương thần kinh dẫn đến chậm phát triển trí tuệ.
- Tổn thương tim mạch và khớp.
Những tổn thương này thường khó hồi phục hoàn toàn.
Biện pháp bảo vệ trẻ
Bác sĩ Vân Anh nhấn mạnh vai trò then chốt của sàng lọc giang mai định kỳ trong thai kỳ, một xét nghiệm đơn giản, chi phí thấp nhưng có thể ngăn ngừa những di chứng nặng nề suốt đời cho trẻ. Nếu người mẹ được phát hiện mắc giang mai và điều trị đầy đủ bằng benzathin penicillin ít nhất 30 ngày trước sinh, nguy cơ lây truyền sang con có thể giảm xuống dưới 1 - 2%.
Các bác sĩ khuyến cáo:
- Phụ nữ mang thai cần thực hiện xét nghiệm giang mai ít nhất một lần trong 3 tháng đầu thai kỳ.
- Lặp lại xét nghiệm ở tuần 28 - 36 và khi sinh, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao.
- Khi xét nghiệm dương tính, cần điều trị ngay bằng penicillin theo đúng phác đồ.
- Cả hai vợ chồng nên được sàng lọc và điều trị khi cần thiết.
Trong một diễn biến liên quan, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM mới đây cho biết đã tiếp nhận và điều trị cho một nam bệnh nhân 32 tuổi với triệu chứng nổi nhiều ban đỏ ở lòng bàn tay và mệt mỏi kéo dài, làm dấy lên cảnh báo về các dấu hiệu sớm của bệnh giang mai.
