Thận 'quá tải' vì thiếu nước trong mùa lạnh: Dấu hiệu cảnh báo và cách phòng ngừa
Theo Thạc sĩ Phạm Thị Mộng Đào, Trưởng Khoa Thận nhân tạo tại Bệnh viện Gia An 115 (Thành phố Hồ Chí Minh), nhiều người có quan niệm sai lầm rằng nhu cầu nước giảm khi thời tiết lạnh hoặc khi ngồi trong phòng máy lạnh vì cơ thể ít đổ mồ hôi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cơ thể vẫn liên tục mất nước qua các con đường như hô hấp (do thở ra không khí khô lạnh), qua da và qua nước tiểu, chỉ là quá trình này không dễ nhận biết như khi toát mồ hôi.
Áp lực gia tăng cho thận khi thiếu nước
Khi lượng nước nạp vào không đủ để bù đắp cho lượng mất đi, thể tích tuần hoàn trong cơ thể sẽ giảm, dẫn đến máu trở nên cô đặc. Điều này làm giảm lưu lượng máu đến thận, buộc thận phải tăng cường hoạt động để tái hấp thu nước nhằm duy trì huyết áp và cân bằng nội môi. Hậu quả là nước tiểu trở nên đậm đặc hơn và số lượng ít đi.
Trong tình trạng thiếu nước đầu vào nhưng vẫn phải đảm nhiệm chức năng lọc chất thải và điều hòa điện giải, thận phải làm việc dưới áp lực cao hơn, ngay cả khi người bệnh không cảm thấy khát hoặc có dấu hiệu mất nước rõ rệt.
Nguy cơ sỏi thận và nhiễm trùng tiết niệu
Thiếu nước kéo dài khiến nước tiểu thường xuyên ở trạng thái cô đặc, làm tăng nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, axit uric và phosphate. Đây chính là cơ chế trực tiếp thúc đẩy sự hình thành sỏi thận và làm tăng nguy cơ tái phát ở những người đã từng mắc bệnh này.
Đồng thời, việc giảm thể tích tuần hoàn kéo dài còn làm giảm tưới máu thận, khiến mức lọc cầu thận suy giảm dần. Ngoài ra, lượng nước tiểu ít cũng làm giảm khả năng "rửa trôi" vi khuẩn trong đường tiết niệu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn, từ đó có thể gây tổn thương nhu mô thận nếu kéo dài.
Đối tượng đặc biệt nguy hiểm
Với người cao tuổi, người mắc các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh thận mạn tính, tình trạng thiếu nước trong mùa lạnh còn có thể khởi phát suy thận cấp trên nền mạn. Điều này khiến chức năng thận suy giảm nhanh chóng và khó hồi phục hơn, đôi khi còn phải tiến hành lọc máu cấp cứu.
Dấu hiệu cảnh báo thận đang 'quá tải'
Bác sĩ Mộng Đào cho biết thêm, ở giai đoạn sớm, các biểu hiện thận đang "quá tải" do thiếu nước thường khá mờ nhạt. Người bệnh có thể thấy nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường nhưng dễ chủ quan bỏ qua.
Một số trường hợp xuất hiện các triệu chứng như khô miệng kéo dài, môi khô bong tróc, da nhăn, mệt nhẹ, đau âm ỉ vùng thắt lưng hoặc tiểu rắt thoáng qua, đặc biệt là vào buổi sáng. Ở người có cơ địa dễ tạo sỏi, có thể có cảm giác lâm râm vùng hông lưng hoặc tiểu buốt nhẹ do tinh thể khoáng bắt đầu kết tủa trong đường tiết niệu.
Đối với người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, thiếu nước còn có thể biểu hiện bằng chóng mặt nhẹ khi thay đổi tư thế, da khô, táo bón, nhưng ít khi được liên hệ với việc thận đang bị thiếu nước để duy trì chức năng lọc.
Khuyến cáo lượng nước uống hàng ngày
Bác sĩ Mộng Đào khuyến cáo, với người trưởng thành khỏe mạnh, lượng nước khuyến cáo trung bình khoảng 30-35 ml/kg cân nặng/ngày (tương đương 1,8-2,5 lít/ngày), kể cả khi không thấy khát. Riêng người có tiền sử sỏi thận thường cần uống nhiều hơn để duy trì lượng nước tiểu đạt từ 2 - 2,5 lít/ngày.
Một số nguyên tắc quan trọng gồm:
- Uống đều trong ngày, chia nhỏ từng ngụm, không đợi khát mới uống và không dồn nhiều nước vào buổi tối.
- Ưu tiên nước lọc ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng; hạn chế nước ngọt, đồ uống nhiều đường, trà đặc hoặc cà phê quá nhiều vì có thể làm tăng bài niệu nhưng không bù đủ nước cho cơ thể.
- Quan sát màu nước tiểu: vàng nhạt là đạt, vàng sậm là dấu hiệu cần tăng lượng nước uống.
Riêng với người mắc bệnh thận mạn, lượng nước cần được cá thể hóa theo mức lọc cầu thận, tình trạng phù và huyết áp, do đó nên tuân thủ tư vấn của bác sĩ điều trị, không tự ý uống quá nhiều.
Lợi ích của nước đỗ đen rang
Nước đỗ đen là một loại đồ uống dân gian rất phổ biến tại Việt Nam. Việc uống nước đỗ đen đem đến những lợi ích cho sức khỏe đã được đông y lẫn dinh dưỡng học hiện đại chứng minh, giúp thanh nhiệt và giải độc gan.
