Bác sĩ cảnh báo thực phẩm ngày Tết có thể làm trầm trọng bệnh gout
Bệnh gout là một dạng viêm khớp mạn tính, khởi phát do nồng độ axit uric trong máu tăng cao, dẫn đến sự tích tụ các tinh thể urat tại các khớp. Những tinh thể này có cấu trúc nhỏ, cứng và sắc nhọn, có thể cọ xát vào màng hoạt dịch, gây ra những cơn đau đột ngột ở các khớp như ngón chân, ngón tay và đầu gối.
Nguyên nhân từ chế độ ăn uống
Axit uric một phần bắt nguồn từ sự chuyển hóa purin trong thức ăn. ThS.BS Nguyễn Anh Tùng Duy, chuyên gia Dinh dưỡng - Tiết chế tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết nhiều món ăn quen thuộc trong ngày Tết như bánh chưng, mứt và hải sản tuy ngon miệng nhưng không tốt cho sức khỏe, có thể âm thầm làm tăng nồng độ axit uric, khiến bệnh gout trở nên trầm trọng hơn.
Nhóm thực phẩm cần tránh
Thịt đỏ, nội tạng động vật và hải sản: Các loại thịt như thịt bò, thịt cừu, cùng với nội tạng động vật như gan, tim, thận và óc, đều giàu purin. Khi vào cơ thể, purin phân hủy và chuyển hóa thành axit uric, gây viêm và đau khớp – những triệu chứng điển hình của bệnh gout. Người bệnh cũng nên tránh các loại cá nhiều purin như cá cơm, cá tuyết, cá trích, cá thu và cá mòi. Bác sĩ Duy khuyến nghị sử dụng protein từ thịt nạc, thịt gia cầm và sữa ít béo, với liều lượng khoảng 1 gram chất đạm trên mỗi kilogram cân nặng mỗi ngày.
Thực phẩm nhiều dầu mỡ và chất béo: Các món như thịt kho hột vịt, thịt đông, canh măng giò heo, chả giò và nem rán chứa nhiều dầu mỡ, có thể làm giảm hiệu quả hoạt động của thận, khiến việc loại bỏ axit uric khỏi cơ thể trở nên khó khăn. Dầu mỡ còn kích thích phản ứng viêm, tăng nguy cơ tổn thương khớp. Đối với người mắc bệnh gout, điều này có thể dẫn đến các triệu chứng nặng hơn như đau khớp dữ dội, sưng tấy và hạn chế vận động. Việc giảm hấp thụ thực phẩm nhiều dầu mỡ còn giúp ngăn ngừa nguy cơ xơ vữa động mạch và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Thực phẩm chế biến sẵn và nhiều đường: Bánh chưng, bánh tét và mứt chứa nhiều tinh bột tinh chế và đường tinh luyện, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa, bao gồm cả gout. Khi cơ thể hấp thụ nhiều tinh bột và đường, sản xuất insulin tăng lên, dẫn đến dư thừa insulin trong máu, làm giảm khả năng đào thải axit uric qua thận và gây tích tụ. Ăn nhiều đồ ngọt còn có thể dẫn đến tình trạng kháng insulin, khiến bệnh gout trở nặng. Tuân thủ chế độ ăn uống nghiêm ngặt sẽ giúp hạn chế nguy cơ khởi phát bệnh trong dịp Tết.
Thực phẩm chứa nhiều fructose: Ngoài đường tinh luyện, fructose là một loại đường tự nhiên có nhiều trong trái cây, nước ép và kẹo mứt. Mặc dù fructose là dưỡng chất tốt, nhưng hấp thụ liều lượng lớn có thể gây hại, đặc biệt đối với người bị gout, vì fructose sau khi chuyển hóa sẽ sản sinh ra axit uric. Người bệnh cần kiểm soát khẩu phần ăn bằng cách hạn chế thực phẩm có hàm lượng fructose cao như trái cây ngọt, bánh kẹo, mứt và nước ngọt có gas để giảm nguy cơ tái phát bệnh.
Rượu bia: Việc sử dụng nhiều rượu bia trong dịp Tết dễ làm gia tăng nguy cơ khởi phát và làm nặng thêm bệnh gout sau kỳ nghỉ. Tùy theo hàm lượng purin, rượu bia có thể làm giảm khả năng đào thải axit uric qua nước tiểu và tăng phản ứng viêm ở người đang bị sưng khớp do cơn gout cấp. Uống rượu bia còn làm giảm hiệu quả của thuốc điều trị gout, khiến triệu chứng đau khớp kéo dài và trở nên nghiêm trọng hơn.
Khuyến nghị cho người bệnh gout
Giảm lượng mỡ thừa có thể làm giảm tỷ lệ xuất hiện các cơn gout cấp và giảm áp lực cho khung xương khớp. Người có chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 23 trở lên có nguy cơ mắc bệnh cao hơn đáng kể so với người bình thường (BMI từ 18,5 đến 22,9).
Người bệnh nên ưu tiên ăn các thực phẩm có hàm lượng purin thấp như trái cây và rau tươi giàu chất xơ, vitamin C, có tính kiềm để trung hòa axit uric trong máu. Sữa ít béo và ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt và lúa mạch cũng chứa một số đặc tính chống viêm khớp. Uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày giúp cơ thể loại bỏ axit uric dư thừa và thải ra ngoài qua đường nước tiểu.
Bác sĩ Tùng khuyến khích duy trì các hoạt động thể dục hàng ngày như chạy bộ, đạp xe, bóng đá, bóng chuyền, cầu lông và bơi lội. Mỗi người nên tập tối thiểu 30 phút mỗi ngày, trong khi người trẻ hoặc người cần giảm cân nên tập 60 phút. Người cao tuổi hoặc đang mắc bệnh mạn tính như tiểu đường và tăng huyết áp cần tham vấn bác sĩ để có bài tập phù hợp.
Người mắc bệnh gout cần được bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp theo dõi, điều chỉnh dinh dưỡng và lối sống phù hợp. Một số dưỡng chất tự nhiên như collagen type II, chondroitin sulfate, chiết xuất màng vỏ trứng và nghệ cũng có thể hỗ trợ giảm viêm, giảm đau và bảo vệ khớp khi sử dụng đúng cách.
