Cảnh báo sai lầm dinh dưỡng ngày Tết khiến bệnh nhân tiểu đường dễ nhập viện
Ngày Tết cổ truyền với những món ăn đặc trưng như bánh chưng, bánh tét, mứt, kẹo, chè... có thể trở thành mối nguy hiểm tiềm ẩn đối với bệnh nhân đái tháo đường nếu không được kiểm soát hợp lý. Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng, nhiều người mắc phải những sai lầm nghiêm trọng trong chế độ ăn uống, dẫn đến tình trạng đường huyết tăng vọt và tăng nguy cơ nhập viện sau dịp lễ.
Những lỗi phổ biến trong ăn uống dịp Tết
Một trong những sai lầm thường gặp nhất là việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu tinh bột và đường trong cùng một bữa ăn. Các món truyền thống như bánh chưng, bánh tét, mứt, kẹo, chè... đều có chỉ số đường huyết cao, khiến lượng đường trong máu tăng nhanh chóng sau khi ăn. Điều đáng lo ngại là nhiều người không nhận thức được rằng, chỉ một chiếc bánh chưng lớn đã cung cấp năng lượng tương đương với khoảng 5 đến 7 tô phở gà. Khi ăn liên tục trong nhiều bữa, kết hợp với việc ít vận động thể chất, đường huyết rất dễ vượt qua ngưỡng kiểm soát an toàn.
Sai lầm thứ hai là lạm dụng các món ăn mặn và thực phẩm chế biến sẵn như dưa muối, củ kiệu, lạp xưởng... Nhóm thực phẩm này chứa hàm lượng muối và chất bảo quản cao, không chỉ làm tăng huyết áp mà còn làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và thận ở bệnh nhân đái tháo đường. Bên cạnh đó, các món chiên rán, thịt mỡ, da heo giàu chất béo bão hòa cũng khiến mỡ máu tăng cao, gây khó khăn cho việc kiểm soát đường huyết.
Nhiều bệnh nhân có tâm lý "kiêng tuyệt đối trước Tết, ăn bù trong Tết", dẫn đến tình trạng mất kiểm soát khẩu phần ăn. Ngược lại, một số người lại kiêng khem quá mức, ăn uống thiếu chất khiến cơ thể mệt mỏi và dễ bị hạ đường huyết. Theo bác sĩ Nguyễn Thu Hà, dinh dưỡng cho người đái tháo đường không phải là loại bỏ hoàn toàn các món ăn yêu thích, mà là biết cách lựa chọn và kiểm soát lượng thức ăn phù hợp.
Phương pháp "đĩa thức ăn" và nguyên tắc ăn uống khoa học
Một sai lầm khác thường bị bỏ qua là không tuân thủ nguyên tắc phân chia khẩu phần hợp lý. Thay vì cân đối dinh dưỡng, nhiều người có xu hướng ăn quá nhiều tinh bột và đạm, trong khi lại thiếu hụt rau xanh. Phương pháp "đĩa thức ăn" được khuyến nghị như một công cụ đơn giản giúp kiểm soát bữa ăn hiệu quả. Với một đĩa có đường kính khoảng 20 đến 25 cm, một nửa nên là rau xanh giàu chất xơ, một phần tư là đạm nạc như cá, thịt gà bỏ da, đậu phụ, và một phần tư còn lại là tinh bột có chỉ số đường huyết thấp như gạo lứt hoặc bánh chưng nếp than. Đối với thói quen ăn bằng chén của người Việt, có thể ước lượng phần đạm và tinh bột ngang nhau, còn rau xanh nên gấp đôi.
Thứ tự ăn trong bữa cũng có ảnh hưởng rõ rệt đến đường huyết, nhưng thường bị bỏ qua. Bệnh nhân nên bắt đầu bằng một cốc nước lọc, sau đó ăn rau, tiếp đến là đạm và cuối cùng mới ăn tinh bột. Cách này giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu và hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau bữa ăn.
Nguy cơ từ đồ uống và cách chế biến món ăn
Đồ uống trong ngày Tết cũng là yếu tố nguy cơ đáng chú ý. Rượu bia có thể gây hạ hoặc tăng đường huyết khó lường, đặc biệt khi uống lúc đói. Nước ngọt có ga và nước trái cây đóng hộp chứa nhiều đường hấp thu nhanh, khiến đường huyết tăng đột ngột. Nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới không quá 1 đơn vị (một đơn vị rượu tương đương 10g cồn, khoảng 3/4 lon bia 330 ml, 135 ml rượu vang, hoặc 30 ml rượu whisky), và tuyệt đối không uống khi chưa ăn.
Cách chế biến món ăn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh. Việc giảm lượng muối xuống dưới 2.300 mg mỗi ngày và hạn chế đường dưới 25 g giúp giảm nguy cơ biến chứng. Có thể sử dụng các loại gia vị tự nhiên như quế, hồi, gừng, tỏi để tăng hương vị thay cho muối và đường. Đối với các món chiên rán, nồi chiên không dầu là lựa chọn phù hợp hơn. Bệnh nhân cũng nên ưu tiên chất béo tốt từ cá hồi, dầu ô liu, dầu đậu nành.
Tuân thủ điều trị và theo dõi sức khỏe
Không ít trường hợp bệnh nhân phải nhập viện sau Tết vì quên uống thuốc, bỏ qua việc theo dõi đường huyết do bận rộn du xuân hoặc tâm lý chủ quan khi thấy cơ thể vẫn khỏe mạnh. Bác sĩ Nguyễn Thu Hà nhấn mạnh rằng, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch dùng thuốc, kiểm tra đường huyết và huyết áp thường xuyên. Khi xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi nhiều, khát nước liên tục, tiểu nhiều, đau ngực, khó thở hoặc nôn ói, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Theo bác sĩ Thu Hà, Tết không phải là "vùng cấm" đối với người đái tháo đường. Chỉ cần kiểm soát khẩu phần ăn, lựa chọn thực phẩm hợp lý, duy trì thói quen vận động nhẹ nhàng và tuân thủ điều trị, bệnh nhân vẫn có thể tận hưởng trọn vẹn không khí sum vầy mà không phải đối mặt với nguy cơ nhập viện. Đây chính là "chìa khóa vàng" để đón một mùa xuân an toàn và khỏe mạnh.
