Rối loạn lo âu bệnh tật: Nỗi sợ hãi vô hình ám ảnh người trẻ
Từ tháng 4/2025, sau một giai đoạn áp lực công việc căng thẳng, nam công nhân N.V.C (27 tuổi) bắt đầu xuất hiện cảm giác khó thở khi hít sâu và nặng tức ngực. Dù đã khám tai mũi họng, chụp X-quang phổi và được chẩn đoán viêm mũi xoang nhẹ, điều trị có cải thiện, anh vẫn không thể yên tâm. Trong suốt 5 tháng liên tiếp, người bệnh này đã đi khám tại nhiều bệnh viện tuyến Trung ương, thực hiện hàng loạt xét nghiệm chuyên sâu như nội soi, đo chức năng hô hấp, chụp CT ngực… Tất cả kết quả đều nằm trong giới hạn bình thường.
“Dù bác sĩ kết luận không có bệnh lý nghiêm trọng, người bệnh vẫn không tin tưởng. Anh cho rằng các triệu chứng là dấu hiệu của một căn bệnh nan y chưa được phát hiện. Sự lo lắng thái quá khiến các cơn khó thở tăng lên, kèm theo co quắp tay chân và cứng đờ người”, bác sĩ Phạm Thanh Tùng từ Viện Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ về ca bệnh này. Đỉnh điểm, người bệnh trở nên bi quan, giảm năng lượng làm việc và xuất hiện nhiều suy nghĩ tiêu cực. Chỉ khi được chuyển đến Viện Sức khỏe Tâm thần điều trị nội trú trong 40 ngày với chẩn đoán rối loạn lo âu hỗn hợp, tình trạng mới ổn định và đủ điều kiện ra viện.
Nỗi ám ảnh ung thư dạ dày không dứt
Rối loạn lo âu bệnh tật không chỉ khiến nhiều người tốn kém tiền bạc và thời gian đi khám bệnh, mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý. Chị Đ.T.P (32 tuổi, ở Hưng Yên) cũng rơi vào nỗi ám ảnh mình mắc ung thư dạ dày. Chị bắt đầu bằng những cơn đau âm ỉ vùng thượng vị sau một đợt stress kéo dài. Nội soi dạ dày cho kết quả viêm nhẹ, không có tổn thương ác tính. Tuy nhiên, thay vì yên tâm điều trị, chị lại chìm đắm trong nỗi sợ hãi rằng “bác sĩ có thể đã bỏ sót điều gì đó”.
Chỉ trong vòng 8 tháng ngắn ngủi, chị đã đi nội soi tới 4 lần ở các bệnh viện khác nhau, đồng thời làm thêm xét nghiệm máu, siêu âm và chụp CT ổ bụng. Mỗi khi đọc được thông tin về một người trẻ mắc ung thư trên mạng xã hội, chị lập tức đối chiếu với các triệu chứng của bản thân. Cơn đau bụng vì thế xuất hiện dày đặc hơn, kèm theo buồn nôn, mất ngủ và sụt cân do ăn uống kém. Gia đình càng cố gắng trấn an, chị càng tin rằng mọi người không hiểu được mức độ nghiêm trọng của căn bệnh mà chị nghĩ mình đang mắc phải.
Đỉnh điểm, chị đã xin nghỉ việc vì không còn đủ khả năng tập trung, suốt ngày lên mạng tìm kiếm triệu chứng và thông tin y tế. Chỉ khi được tư vấn và điều trị chuyên khoa tâm thần với chẩn đoán rối loạn lo âu bệnh tật, tình trạng của chị mới dần cải thiện và ổn định trở lại.
Nguyên nhân và biểu hiện của rối loạn lo âu bệnh tật
Theo bác sĩ chuyên khoa II Vũ Thị Lan từ Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, rối loạn lo âu bệnh tật là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi sự lo lắng quá mức về việc mình mắc hoặc sẽ mắc các bệnh lý nghiêm trọng, dù tất cả kết quả khám và xét nghiệm đều bình thường. Người bệnh thường khởi phát trong độ tuổi từ 20 đến 30, nhưng có thể gặp ở bất kỳ lứa tuổi nào, và tỷ lệ mắc đang có xu hướng gia tăng trong ba thập kỷ gần đây.
Biểu hiện điển hình của rối loạn này là nỗi ám ảnh dai dẳng về việc mắc các bệnh nguy hiểm như ung thư, HIV, bệnh tim mạch hoặc các bệnh lý khác, dù cơ thể không có tổn thương thực thể nào. Bệnh nhân có thể:
- Kiểm tra cơ thể liên tục, từ soi gương, bắt mạch, đo huyết áp đến quan sát những thay đổi rất nhỏ.
- Dành hàng giờ tra cứu thông tin trên mạng, tự đối chiếu triệu chứng và rơi vào trạng thái “bác sĩ Google”, càng đọc càng lo lắng.
- Đi khám liên tục để tìm kiếm sự trấn an, hoặc ngược lại, né tránh bệnh viện vì sợ phát hiện bệnh nặng.
Chuyên gia cho biết, nguyên nhân của rối loạn này là sự kết hợp của nhiều yếu tố phức tạp:
- Về sinh học: Sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin hay norepinephrine có thể làm gia tăng phản ứng lo âu trong cơ thể.
- Về tâm lý xã hội: Những người có tính cách cầu toàn, hay suy nghĩ, hoặc từng trải qua sang chấn như có người thân mắc bệnh nặng sẽ dễ rơi vào trạng thái ám ảnh bệnh tật hơn.
- Ảnh hưởng từ môi trường: Việc tiếp xúc quá nhiều thông tin y học thiếu kiểm chứng trên internet cũng góp phần nuôi dưỡng và làm trầm trọng thêm nỗi sợ hãi.
Dù không có tổn thương thực thể, nhưng những lo lắng mà người bệnh trải qua là hoàn toàn có thật và gây ra nhiều hệ lụy. Lo âu kéo dài kích hoạt hệ thần kinh tự chủ, dẫn đến các triệu chứng như tim đập nhanh, khó thở, đau đầu, đau dạ dày và nhiều vấn đề cơ thể khác. Điều này hình thành một vòng xoắn luẩn quẩn: lo âu tạo ra triệu chứng, và triệu chứng lại làm nỗi lo tăng lên, khiến tình trạng ngày càng trầm trọng.
Cảnh báo và khuyến cáo từ chuyên gia
Các bác sĩ cảnh báo rằng, nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, rối loạn lo âu bệnh tật có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, công việc và gây tốn kém chi phí y tế không cần thiết. Khi bản thân hoặc người thân có biểu hiện lo lắng quá mức về sức khỏe kéo dài trên 6 tháng, dù đã được khẳng định cơ thể bình thường qua các xét nghiệm, người dân nên:
- Nghĩ đến khả năng mắc rối loạn lo âu bệnh tật.
- Không tự chẩn đoán bệnh qua Google hoặc các nguồn thông tin không chính thống.
- Chủ động thăm khám chuyên khoa Tâm thần để được hỗ trợ, tư vấn và điều trị kịp thời.
Việc nhận biết sớm và can thiệp đúng hướng sẽ giúp người bệnh thoát khỏi vòng xoắn lo âu, cải thiện sức khỏe tinh thần và trở lại cuộc sống bình thường.
