Một chất độc lẽ ra không bao giờ được phép có mặt cạnh làn da trẻ sơ sinh vừa bị phát hiện trong tã bỉm của loạt thương hiệu lớn tại Trung Quốc. Đáng sợ hơn, nó đã len cả vào máu lẫn nước tiểu của nhiều đứa trẻ. Trong khi đó, tiêu chuẩn quốc gia vẫn để trống mục kiểm tra chất này - một khoảng lặng đủ khiến mọi ông bố bà mẹ rùng mình.
Phát hiện formamide trong tã bỉm
Báo Kinh tế Tham khảo (Trung Quốc) công bố kết quả kiểm định cho thấy nhiều thương hiệu tã bỉm trẻ em phổ biến chứa formamide - chất bị xếp loại độc tính sinh sản. Đáng lo hơn, các phòng xét nghiệm còn tìm thấy chất này trong máu và nước tiểu của hàng loạt trẻ nhỏ, trong khi tiêu chuẩn quốc gia hiện hành chưa hề có quy định kiểm tra.
Nguồn gốc vụ việc
Theo điều tra của báo Kinh tế Tham khảo (Economic Information Daily), khởi nguồn vụ việc là phản ánh của nhiều phụ huynh: trẻ dùng một số dòng tã bỉm liên tục thì bị hăm đỏ, thậm chí lở loét vùng mông tái đi tái lại, nhưng cứ ngừng dùng hoặc đổi sang thương hiệu khác là triệu chứng dịu hẳn. Một bà mẹ ở An Huy cho biết con chị dùng dòng "Tiểu Sâm Lâm" của Huggies suốt tám tháng, hăm mông không khỏi, đổi hãng thì hết, quay lại hãng cũ thì tái phát.
Kết quả kiểm định
Để xác minh, tòa soạn ủy thác một phòng thí nghiệm chuyên môn dùng máy sắc ký khí - khối phổ, mô phỏng môi trường khi trẻ mặc tã để kiểm tra nhiều dòng sản phẩm. Kết quả: một số sản phẩm của các thương hiệu Huggies (好奇), Beaba Baby (碧芭宝贝) và Babycare đều phát hiện formamide ở các mức khác nhau, một số mẫu còn lẫn cả 1,2-propylene glycol. Trong đó Huggies thuộc tập đoàn Kimberly-Clark (Mỹ), thị phần thuộc nhóm dẫn đầu; Beaba Baby và Babycare là thương hiệu nội địa Trung Quốc. Một chuyên gia tham gia kiểm định tỏ ra bất ngờ, cho rằng tã bỉm sản xuất đúng quy trình lẽ ra không thể xuất hiện formamide, và tỷ lệ phát hiện vượt xa dự đoán.
Thử nghiệm trên người trưởng thành
Để kiểm chứng thêm mối liên hệ, một phóng viên đã tự đeo một chiếc tã suốt một đêm (vì cỡ tã nên buộc ở bắp tay). Kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ formamide trong máu tăng từ khoảng 2.000 ng/ml lên hơn 4.000 ng/ml, gần như gấp đôi.
Formamide trong máu và nước tiểu trẻ em
Đáng chú ý, Trung tâm Nghiên cứu Phổ khối và Ứng dụng Lâm sàng thuộc Trung tâm Lâm sàng Y tế Công cộng tỉnh Sơn Đông đã lấy hơn 100 mẫu máu và nước tiểu trẻ em từ khoa Nhi các bệnh viện hợp tác để xét nghiệm. Formamide xuất hiện trong nhiều mẫu, với hàm lượng đủ gây tổn hại cơ thể. Ông Yu Zhaoyan, Giám đốc đặc biệt của trung tâm, khẳng định đây là chất ngoại sinh, cơ thể không tự sản sinh và chuyển hóa khá nhanh, nên việc máu vẫn có nồng độ như vậy chỉ có thể đến từ vật dụng trẻ tiếp xúc lâu dài. Ông cảnh báo việc tích lũy vi lượng kéo dài có thể ảnh hưởng chức năng gan, thận, đồng thời tác động đến số lượng tinh trùng, trứng và quá trình chuyển hóa hormone. Nhóm mẫu đối chứng ở người trưởng thành có cả tỷ lệ phát hiện lẫn nồng độ đều thấp hơn hẳn so với trẻ em.
Formamide là gì?
Formamide ở nhiệt độ thường là chất lỏng trong suốt, được Liên minh châu Âu xếp loại độc tính sinh sản nhóm 1B và đưa vào danh mục chất cần kiểm soát cao. Tại Trung Quốc, chất này đã bị cấm trong mỹ phẩm. Một số chuyên gia môi trường nhận định formamide có thể thấm qua da vào máu, trong môi trường kín như khi mặc tã sẽ giải phóng chậm và liên tục, tạo điều kiện phơi nhiễm nồng độ thấp kéo dài, mà cơ quan của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh nên rủi ro tích lũy cao hơn người lớn nhiều.
Lỗ hổng quản lý
Một lỗ hổng quản lý nổi lên rõ: tiêu chuẩn quốc gia hiện hành của Trung Quốc về tã trẻ em (GB/T 28004.1-2021) chưa đặt ra hạng mục kiểm tra lẫn giới hạn cho phép đối với formamide. Ông Yu Zhaoyan kiến nghị lập tức rà soát toàn ngành và sớm sửa đổi tiêu chuẩn, đưa các chất độc hại vào danh mục kiểm tra bắt buộc cùng ngưỡng an toàn rõ ràng.
Phản hồi từ các thương hiệu
Khi phóng viên liên hệ với tư cách người tiêu dùng, bộ phận chăm sóc khách hàng các thương hiệu đều khẳng định sản phẩm đạt tiêu chuẩn nhà nước nhưng không cung cấp được báo cáo kiểm định chuyên biệt. Ngày 18/6, Babycare phát thông cáo cho biết đã khởi động rà soát chuyên biệt, nhấn mạnh chuỗi cung ứng của hãng cấm thêm formamide và sẽ kiểm tra toàn bộ nguyên liệu cùng dây chuyền sản xuất.
