Ngứa vùng hậu môn là triệu chứng nhiều người gặp phải nhưng thường e ngại đi khám. Theo bác sĩ chuyên khoa II Ngô Minh Thảo, Nhóm chuyên môn các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (STIs), Bệnh viện Da liễu Trung ương, tình trạng này có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý từ nhiễm trùng, bệnh da liễu, bệnh hậu môn - trực tràng cho đến ung thư.
Nguyên nhân phổ biến: Độ ẩm và vệ sinh sai cách
Bác sĩ Thảo cho biết ngứa hậu môn (pruritus ani) là thuật ngữ chỉ tất cả tình trạng gây ngứa và kích thích vùng da quanh hậu môn. Bệnh đã được mô tả từ thời Ai Cập cổ đại và hiện là một trong những lý do phổ biến khiến người bệnh tìm đến các cơ sở chuyên khoa Da liễu. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở nhóm 30-50 tuổi, nam giới mắc nhiều hơn nữ giới.
“Điều quan trọng nhất khi tiếp cận người bệnh không phải chỉ là giảm ngứa mà cần xác định chính xác nguyên nhân có thể điều trị, đồng thời loại trừ những bệnh lý ác tính tiềm ẩn”, bác sĩ Thảo nhấn mạnh.
Theo TS.BS Phạm Thị Minh Phương, Bệnh viện Da liễu Trung ương, ngứa hậu môn được chia thành hai nhóm: ngứa hậu môn thứ phát và ngứa hậu môn nguyên phát (vô căn). Khoảng 75% trường hợp thuộc nhóm thứ phát, tức có thể xác định được nguyên nhân. Chỉ khoảng 25% còn lại là nguyên phát, sau khi đã loại trừ tất cả các nguyên nhân khác.
Một trong những nguyên nhân thường gặp nhất là vùng hậu môn luôn ẩm ướt do tăng tiết mồ hôi, vận động nhiều, sa búi trĩ, rò hậu môn, nứt kẽ hậu môn hoặc rò rỉ dịch phân. Cảm giác vùng hậu môn không sạch khiến nhiều người có thói quen chà rửa mạnh, lau nhiều lần bằng giấy hoặc gạc y tế sau khi đi đại tiện. Việc này vô tình làm tổn thương lớp da mỏng và nhạy cảm quanh hậu môn, tạo vòng xoắn bệnh lý: càng ngứa càng gãi, càng vệ sinh nhiều da càng tổn thương và ngứa nặng hơn.
Các bác sĩ lưu ý không nên lạm dụng khăn giấy ướt vì nhiều sản phẩm chứa cồn hoặc chất làm se có thể gây kích ứng. Ngoài ra, cà phê, rượu bia, thực phẩm cay nóng và tiêu chảy kéo dài cũng có thể làm tình trạng ngứa nghiêm trọng hơn.
Nấm, giun kim và bệnh lây truyền qua đường tình dục
Ngứa hậu môn cũng là biểu hiện của nhiều bệnh nhiễm trùng. Theo bác sĩ Phương, nấm Candida là nguyên nhân khá phổ biến, chiếm khoảng 10% các trường hợp. Bệnh thường gặp ở người béo phì, người cao tuổi, người mặc quần lót quá chật, suy giảm miễn dịch hoặc sử dụng kháng sinh kéo dài. Người bệnh xuất hiện các mảng đỏ, ẩm ở vùng quanh hậu môn kèm mụn nước hoặc mụn mủ vệ tinh. Tùy mức độ, bác sĩ chỉ định thuốc kháng nấm bôi hoặc thuốc uống.
Giun kim là nguyên nhân thường gặp ở trẻ em nhưng hiếm gặp ở người lớn. Triệu chứng điển hình là ngứa dữ dội về đêm khi giun cái bò ra vùng hậu môn để đẻ trứng. Chẩn đoán dựa trên xét nghiệm phân hoặc tìm trứng giun ở các nếp gấp hậu môn vào buổi sáng sớm.
Đặc biệt, các chuyên gia nhấn mạnh ngứa hậu môn có thể là dấu hiệu của các bệnh lây truyền qua đường tình dục như herpes sinh dục hậu môn, sùi mào gà do HPV hoặc một số bệnh lý khác. Việc khai thác tiền sử quan hệ tình dục và khám cho bạn tình khi cần thiết có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán và điều trị.
Nhiều bệnh da mạn tính cũng có thể biểu hiện bằng ngứa vùng hậu môn. Điển hình là vảy nến với các mảng đỏ giới hạn rõ, phủ vảy trắng dày ở vùng quanh hậu môn hoặc xương cùng. Theo thống kê, khoảng 5-8% bệnh nhân đến khám tại các trung tâm hậu môn - trực tràng vì ngứa thực chất mắc vảy nến tại vị trí này. Viêm da cơ địa cũng là nguyên nhân phổ biến, có thể bùng phát khi tiếp xúc với chất tẩy rửa, xà phòng, kem bôi hoặc các chất gây kích ứng. Điều quan trọng nhất là xác định và tránh tác nhân gây dị ứng, thay vì chỉ sử dụng thuốc bôi giảm ngứa.
“Một bệnh lý khác cần lưu ý là lichen xơ teo, thường gặp ở nữ giới. Bệnh biểu hiện bằng các mảng da trắng, teo mỏng quanh hậu môn và cơ quan sinh dục. Nếu điều trị không đáp ứng, người bệnh cần được sinh thiết để loại trừ ung thư biểu mô tế bào vảy”, bác sĩ Phương nhấn mạnh.
Ngoài các bệnh da liễu, nhiều bệnh toàn thân như đái tháo đường type 2, thiếu máu thiếu sắt, suy thận mạn, bệnh gan ứ mật, bệnh tuyến giáp, thậm chí một số bệnh lý huyết học như bạch cầu cấp hoặc u lympho cũng có thể gây ngứa vùng hậu môn cùng với ngứa toàn thân.
Triệu chứng có thể là dấu hiệu ung thư
Theo bác sĩ Ngô Minh Thảo, bất kỳ khối u nào xuất hiện ở vùng hậu môn hoặc quanh hậu môn đều có thể gây ngứa. Khoảng một nửa số bệnh nhân mắc bệnh Paget ngoài vú hoặc bệnh Bowen ở vùng hậu môn có triệu chứng ngứa kéo dài. Đây đều là những tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư hiếm gặp, cần được phát hiện sớm. Trong các trường hợp nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định sinh thiết để xác định chẩn đoán. Việc phát hiện sớm giúp tăng hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ tiến triển thành ung thư xâm lấn.
Bên cạnh đó, các bệnh lý hậu môn - trực tràng như trĩ, rò hậu môn, nứt kẽ hậu môn, sa trực tràng hoặc bệnh viêm ruột cũng là những nguyên nhân rất thường gặp gây ngứa kéo dài. Các chuyên gia cho biết việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên khai thác bệnh sử, thói quen sinh hoạt, vệ sinh, khám lâm sàng và đánh giá các bệnh lý đi kèm. Một số trường hợp cần sinh thiết để xác định nguyên nhân. Việc điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào căn nguyên.
