Một khảo sát do Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) tiến hành trên 422 bệnh nhân ung thư gan đã phát hiện nhiều trường hợp có chung những yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống, bệnh nền và thói quen sinh hoạt. Đáng chú ý, không ít bệnh nhân từng nghĩ mình vẫn khỏe mạnh hoặc chỉ thực hiện các gói khám sức khỏe định kỳ cơ bản nên chưa phát hiện được những bất thường ở gan.
1. Nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan C nhưng chủ quan
Viêm gan B và viêm gan C vẫn là những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ung thư gan. Virus có thể tồn tại trong cơ thể nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ rệt, khiến nhiều người lầm tưởng bệnh đã ổn nếu chỉ số men gan bình thường. Nhiều bệnh nhân trong khảo sát có tiền sử nhiễm viêm gan nhưng không theo dõi và điều trị thường xuyên. Trong thời gian dài, tình trạng viêm mạn tính có thể khiến tế bào gan liên tục bị tổn thương, làm tăng nguy cơ tiến triển thành ung thư.
2. Uống rượu thường xuyên trong nhiều năm
Không chỉ những người uống rượu say xỉn hay nghiện nặng mới có nguy cơ. Nhiều bệnh nhân chỉ duy trì thói quen uống một lượng nhỏ rượu mỗi ngày hoặc uống gần như hằng ngày trong suốt 10-20 năm. Khi rượu vào cơ thể, gan là cơ quan chính đảm nhiệm việc chuyển hóa và đào thải cồn. Acetaldehyde, sản phẩm trung gian khi phân hủy rượu, có thể gây tổn thương tế bào gan và thúc đẩy phản ứng viêm. Nếu tình trạng này lặp lại trong thời gian dài, các tế bào gan sẽ dần bị tổn thương, dẫn đến gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu, xơ gan và cuối cùng là ung thư gan. Gan có khả năng bù trừ tốt nên nhiều người không có triệu chứng trong nhiều năm. Đến khi xuất hiện mệt mỏi, sụt cân, đau tức vùng hạ sườn phải hoặc vàng da thì tổn thương gan thường đã tiến triển đáng kể.
3. Gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa
Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa đang ngày càng được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư gan. Ngay cả những người không uống rượu và không mắc viêm gan vẫn có thể đối mặt với nguy cơ nếu bị béo bụng, rối loạn đường huyết, mỡ máu hoặc thừa cân kéo dài. Khi gan nhiễm mỡ tiến triển thành viêm, nguy cơ tổn thương gan cũng tăng theo.
4. Thường xuyên ăn thực phẩm có nguy cơ nhiễm aflatoxin
Aflatoxin là độc tố do nấm mốc sinh ra, có thể xuất hiện trong ngũ cốc, đậu phộng, ngô, các loại hạt hoặc dầu ăn bảo quản không đúng cách. Nhiều bệnh nhân có thói quen sử dụng thực phẩm để lâu hoặc bảo quản kém. Ở người đã nhiễm virus viêm gan B, việc tiếp xúc với aflatoxin có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan cao hơn đáng kể so với chỉ có một yếu tố nguy cơ.
5. Thức khuya, ít vận động trong thời gian dài
Nhiều bệnh nhân trong khảo sát có điểm chung là duy trì lối sống ít vận động và thường xuyên thức khuya. Rối loạn đồng hồ sinh học kéo dài có thể ảnh hưởng đến trao đổi chất, trong khi ít vận động làm tăng nguy cơ béo phì, giảm độ nhạy insulin và thúc đẩy gan nhiễm mỡ. Đây đều là những yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về gan.
6. Chưa thực hiện các xét nghiệm tầm soát phù hợp
Khám sức khỏe định kỳ rất quan trọng, nhưng ở một số trường hợp nguy cơ cao, các gói khám thông thường có thể chưa đủ để phát hiện tổn thương gan rất nhỏ ở giai đoạn sớm. Nhiều bệnh nhân vẫn có kết quả khám sức khỏe bình thường trong vòng vài tháng trước khi được chẩn đoán ung thư gan. Nguyên nhân là các gói khám thông thường chủ yếu gồm xét nghiệm chức năng gan và siêu âm bụng, trong khi những tổn thương rất nhỏ có thể chưa được phát hiện. Đối với người thuộc nhóm nguy cơ cao, việc kết hợp thêm các xét nghiệm như alpha-fetoprotein (AFP) và các phương pháp sàng lọc chuyên sâu theo chỉ định của bác sĩ có thể giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
Thay đổi mô hình nguy cơ và khuyến cáo
Mô hình nguy cơ của ung thư gan đang dần thay đổi. Nếu trước đây bệnh chủ yếu liên quan đến viêm gan virus, thì hiện nay các yếu tố chuyển hóa như béo phì, gan nhiễm mỡ, tiểu đường và chế độ ăn uống thiếu lành mạnh cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng. Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia, phòng ngừa và điều trị viêm gan theo hướng dẫn của bác sĩ, xây dựng chế độ ăn cân bằng, tăng cường vận động và khám sức khỏe định kỳ. Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, việc sàng lọc chuyên sâu theo chỉ định của bác sĩ có thể giúp phát hiện bệnh sớm và nâng cao hiệu quả điều trị.
