Kỳ tích y học: Can thiệp tim bào thai xuyên tử cung cứu sống hàng chục sinh mạng
Bạn đã từng trải qua những khoảnh khắc căng thẳng đến mức, khi mọi tính toán đã được sử dụng đến giới hạn cuối cùng, trong đầu bất giác xuất hiện một lời cầu nguyện? Không hẳn vì mê tín mà bởi con người ta lúc ấy cần một điểm tựa tinh thần. Với TS.BS Đỗ Nguyên Tín, cảm giác ấy đã đến ngay trên bàn can thiệp, trong một ca thông tim bào thai xuyên tử cung, kỹ thuật được xem là kỳ tích của y học Việt Nam những năm gần đây.
Bước đột phá trong điều trị dị tật tim bẩm sinh
Trước đây, trẻ mắc dị tật tim bẩm sinh nghiêm trọng chỉ có thể can thiệp sau khi chào đời, trải qua nhiều đợt phẫu thuật lớn. Trong khi đó, bào thai là tế bào gốc, nếu được can thiệp sớm, tim có khả năng tự sửa chữa, giúp trẻ không chỉ sống sót mà còn hướng đến chất lượng sống tốt hơn về sau. Thông tim bào thai xuyên tử cung là một trong những can thiệp khó nhất của y học hiện đại.
Thai nhi vẫn còn nằm trong bụng mẹ, tim chỉ nhỏ như một quả dâu tây, mọi thao tác đều được thực hiện thông qua thành bụng và tử cung với sai số gần như bằng không. Chỉ một rung tay, một phản ứng ngoài dự đoán, hậu quả có thể không thể đảo ngược. Trong vòng hai năm qua, y học Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật này, trở thành một trong 4 trung tâm trên thế giới thực hiện thành công thông tim bào thai xuyên tử cung.
Hành trình từ những ca đầu tiên đầy thách thức
Đầu năm 2024, 2 ca thông tim thai nhi đầu tiên tại Việt Nam đã được ê-kíp Bệnh viện Nhi đồng 1 phối hợp cùng Bệnh viện Từ Dũ thực hiện thành công, mở ra cơ hội sống cho những thai nhi từng được tiên lượng tử vong ngay trong bụng mẹ. Đến nay, ê-kíp liên viện đã thực hiện 14 ca thông tim bào thai xuyên tử cung thành công.
Nhưng để đi đến những thành công ấy, không có chỗ cho sự mơ hồ hay chỉ trông chờ vào may mắn. Để thực hiện một ca thông tim bào thai, bác sĩ phải đưa dụng cụ từ bên ngoài bụng mẹ, xuyên qua thành bụng, tử cung, đi vào lồng ngực thai nhi rồi tiếp cận trực tiếp buồng tim. Trái tim của một thai nhi chỉ nhỏ như một quả dâu tây, bên trong chia làm 4 buồng và toàn bộ thao tác ấy được thực hiện không có dụng cụ dẫn đường, đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối.
Là người đã có nhiều năm học tập, quan sát và trực tiếp chứng kiến các ca can thiệp tim bào thai tại nước ngoài, TS.BS Đỗ Nguyên Tín hiểu rất rõ mức độ khó và rủi ro của kỹ thuật này. Thông tim bào thai cũng là giấc mơ BS Tín cùng đồng nghiệp ấp ủ suốt nhiều năm, kể từ khi tận mắt chứng kiến các chuyên gia quốc tế thực hiện kỹ thuật này.
Những khoảnh khắc nghẹt thở và quyết định lịch sử
Lần đầu tiên, tại một hội nghị chuyên ngành ở Đức, ông thấy một bác sĩ Brazil luồn kim xuyên tử cung, tiếp cận tim thai chỉ trong tích tắc. “Cả hội trường như nín thở. Vừa ngưỡng mộ, vừa lo sợ”, ông nhớ lại. Lo sợ là điều đương nhiên, bởi trái tim thai nhi quá nhỏ, chỉ cần lệch một chút là có thể ngừng đập ngay lập tức. Quyết định đâm kim vào buồng tim thai là điểm không thể quay đầu.
Khi đã đâm kim, mọi thao tác phải diễn ra rất nhanh, rất dứt khoát. Không chỉ cần một bác sĩ thông tim giỏi, ca can thiệp đòi hỏi cả một ê-kíp hoàn hảo: gây mê cho bào thai để em bé nằm yên, bác sĩ siêu âm tim xác định chính xác từng cấu trúc, ê-kíp sản khoa sẵn sàng xử trí mọi biến cố trong buồng tử cung, nơi từng được coi là “bất khả xâm phạm”.
BS Tín nhớ rất rõ, ca thông tim bào thai đầu tiên là ca để lại nhiều cảm xúc và áp lực nhất. “Không ai có kinh nghiệm gì, mọi thứ đều là lần đầu, từ lãnh đạo đến đội ngũ y bác sĩ. Phải hội chẩn tới lui, xin được làm, xin ý kiến nhiều cấp bởi lúc đó hành lang pháp lý chưa có. Nếu không có sự đồng tình của ngành y tế thì rất khó thực hiện”, BS Tín chia sẻ.
Sự phối hợp liên viện và những kỳ tích tiếp nối
Thời điểm ấy, lãnh đạo Bệnh viện Nhi đồng 1 và Bệnh viện Từ Dũ đã cùng ký văn bản trình Sở Y tế TP.HCM xin phép triển khai kỹ thuật. Chỉ khi nhận được sự đồng ý, ê-kíp mới có thể chính thức bắt tay vào ca can thiệp. “Áp lực càng lớn bởi đây là ca ‘mở đường’. ‘Ca đầu mà trớt quớt thì sau này cũng trớt quớt luôn. Đầu xuôi thì đuôi mới lọt’, BS Tín thẳng thắn.
Chính vì vậy, ca bệnh được hội chẩn đến 6, 7 lần, nhiều hơn hẳn thông lệ. Về chuyên môn, hồ sơ bệnh án được xem xét kỹ lưỡng: BS Tín cùng BSCKII Trịnh Nhựt Thư Hương - Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh; Bệnh viện Từ Dũ, bác sĩ Đỗ Thị Cẩm Giang, chuyên gia về siêu âm tim của Nhi đồng 1 sẽ trao đổi một lần tại Bệnh viện Nhi đồng 1, thêm một lần hội chẩn liên viện tại Bệnh viện Từ Dũ. Nhưng trên thực tế, trước đó các bác sĩ đã trao đổi với nhau rất nhiều lần. “Không thể nhìn qua là biết được tình trạng hay phương án. Mọi thứ đều phải chắc chắn”, ông nhấn mạnh.
Ca can thiệp phức tạp và sáng tạo kỹ thuật
Trong 14 ca thông tim bào thai đã thực hiện (tính đến thời điểm hiện tại), ca thứ 13 (ngày 7/1/2026) được xem là một trong hai ca ấn tượng nhất. Thai nhi 28 tuần, mắc dị tật không lỗ van động mạch phổi kèm vách liên thất kín, một bệnh lý hiếm gặp, diễn tiến nhanh và cực kỳ phức tạp. Ê-kíp từng nghiêng về phương án “buông”, bởi không thể chờ đến mốc an toàn.
“Lúc đó tôi có cảnh báo với anh Tín: Anh ơi, trường hợp này có cách nào không? Anh Tín trả lời rất dứt khoát: Được. Làm được”, bác sĩ Giang nhớ lại. “Sau buổi hội chẩn liên viện, ê-kíp bước vào một ca can thiệp chưa từng có tiền lệ. Anh Tín và chị Hương phối hợp sử dụng hai nòng kim, mỗi người đảm nhận một hướng đi khác nhau, từng bước tiếp cận vùng tổn thương. Nếu xem lại clip, có thể thấy đường kim đi cực kỳ chuẩn xác, gần như không có sai số”.
Chia sẻ cụ thể về tình huống này, bác sĩ Tín nói thêm: “Thông thường, với màng ngăn mỏng, chúng tôi dùng dây nhỏ để xuyên qua. Nhưng khi màng quá dày, dây không đủ lực. Lúc đó phải dùng một cây kim nhỏ hơn đi trong lòng kim lớn để tạo đường, rồi mới luồn dây qua. Kỹ thuật này gọi là ‘mẹ bồng con’, vốn vẫn dùng trong can thiệp tim, nhưng chưa từng áp dụng trong tình huống như vậy. Khi gặp ca này, tôi nghĩ: tại sao mình không thử? Và may mắn kết quả thuận lợi”, TS Tín chia sẻ. Đây là một quyết định chưa từng có tiền lệ, nhưng đã mở ra kỳ tích mới.
Ý nghĩa nhân văn và sự ghi nhận từ cộng đồng
Từ ca đầu tiên đầy dè dặt, đến những ca can thiệp ngày càng phức tạp, thậm chí có yếu tố nước ngoài, hành trình thông tim bào thai xuyên tử cung được xây dựng bằng kiến thức, kỷ luật chuyên môn, sự phối hợp liên viện bền bỉ của đội ngũ bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi Đồng 1 và trên hết là niềm tin: niềm tin của gia đình bệnh nhân và niềm tin của chính các bác sĩ vào con đường mình đang đi.
Ngày hôm nay, kỹ thuật can thiệp tim bào thai đã được Bộ Y tế chính thức phê duyệt và Việt Nam dần trở thành điểm đến cuối cùng của những ca bệnh khó trong khu vực. Với TS.BS Đỗ Nguyên Tín, nghề y không phải điều gì quá lý tưởng hóa. Chỉ đơn giản là được làm điều mình yêu thích, dấn thân hết mình và nếu làm tốt, nhiều bệnh nhân sẽ được hưởng lợi.
Nhiều năm qua, cùng với đồng nghiệp là các bác sĩ trẻ tại Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM và Liên Chi hội Tim mạch nhi và tim bẩm sinh TP.HCM, TS.BS Đỗ Nguyên Tín liên tục “xách máy lên và đi”, đến những vùng quê xa xôi để tầm soát bệnh tim miễn phí cho trẻ nhỏ. Có lẽ, sau tất cả những ca can thiệp nghẹt thở, sau những phút giây vỡ oà, điều ở lại lâu nhất với người bác sĩ không phải là sự vinh danh mà là ánh mắt của những đứa trẻ được sống thêm một cuộc đời trọn vẹn.
Hành trình y học đặc biệt này đã được cộng đồng ghi nhận tại WeChoice Awards. Ê-kíp thông tim can thiệp bào thai của Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi Đồng 1 trở thành Top 10 Nhân vật Truyền cảm hứng do cộng đồng bình chọn, đồng thời được Hội đồng thẩm định lựa chọn là Top 5 Đại sứ Truyền cảm hứng - những con người được tin rằng sẽ tiếp tục lan tỏa những giá trị tích cực đến xã hội.
