Hành trình chữa trị rối loạn lo âu bệnh tật: Từ khó thở đến nhận thức sâu sắc
Trong nhiều tháng liên tục, một bệnh nhân nam đã đi khám tại hàng loạt bệnh viện lớn với các triệu chứng khó thở, tức ngực. Tuy nhiên, tất cả kết quả nội soi, chụp chiếu và đo chức năng hô hấp đều không phát hiện tổn thương thực thể nào. Điều này đã mở ra một câu chuyện sâu sắc về rối loạn lo âu bệnh tật, một vấn đề tâm thần ngày càng phổ biến trong cộng đồng.
Bối cảnh cuộc sống và khởi phát triệu chứng
Từ nhỏ, bệnh nhân được mô tả là người trầm tính, ít nói, có tính cách cầu toàn và hay suy nghĩ. Gia đình anh trải qua nhiều biến cố: bố làm nghề xây dựng, thường xuyên rượu chè và hay cáu gắt khi say, qua đời vì xơ gan khi anh mới 7 tuổi. Mẹ trở thành chỗ dựa tinh thần chính, luôn quan tâm chăm sóc các con. Sau khi học hết lớp 9, anh nghỉ học và làm nhiều nghề tự do như sửa xe, dán xe máy, rồi trở thành công nhân với công việc đầy áp lực chỉ tiêu, dễ dẫn đến căng thẳng.
Vào tháng 4/2025, anh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng khó thở khi hít vào, cảm giác nặng tức ngực và như có vật cản trong mũi. Ban đầu, anh được chẩn đoán viêm mũi xoang cấp và điều trị bằng kháng sinh ngắn ngày, bệnh tạm thuyên giảm nhưng sau đó tái phát. Trong 5 tháng tiếp theo, anh liên tục thăm khám tại nhiều bệnh viện tuyến trung ương, với các xét nghiệm như nội soi tai mũi họng, đo chức năng hô hấp và chụp cắt lớp vi tính ngực, tất cả đều cho kết quả bình thường. Các chẩn đoán thay đổi từ viêm mũi dị ứng, hen phế quản đến viêm mũi xoang, nhưng điều trị không mang lại cải thiện rõ rệt.
Diễn biến nghiêm trọng và chẩn đoán chính xác
Bệnh nhân không tin rằng mình chỉ mắc những bệnh "đơn giản" và cho rằng các triệu chứng là dấu hiệu của một bệnh lý nghiêm trọng chưa được phát hiện. Các cơn khó thở ngày càng dày đặc và mạnh hơn, khiến anh mệt mỏi, giảm tập trung khi làm việc, cảm thấy tự ti, vô dụng và thậm chí từng nghĩ đến cái chết để "giảm gánh nặng cho gia đình".
Cuối tháng 9/2025, anh lên cơn khó thở dữ dội, co quắp tay chân và cứng đờ người nhưng vẫn nhận thức được xung quanh. Gia đình đưa anh cấp cứu tại Trung tâm Cấp cứu A9, nơi kết quả khí máu và X-quang ngực không phát hiện bất thường. Sau đó, anh được chuyển đến Viện Sức khỏe Tâm thần. Theo bác sĩ Phạm Thanh Tùng từ Viện Sức khỏe Tâm thần – Bệnh viện Bạch Mai, đây là một trường hợp điển hình của rối loạn lo âu bệnh tật, một dạng rối loạn tâm thần đang có xu hướng gia tăng trong cộng đồng.
Tại viện, bệnh nhân được chẩn đoán "các rối loạn lo âu hỗn hợp khác" và điều trị bằng liệu pháp tâm lý, thuốc và điều biến não. Tuy nhiên, anh vẫn ám ảnh việc mình có polyp mũi, liên tục yêu cầu nội soi và dùng kháng sinh. Mỗi thay đổi nhỏ về màu sắc dịch mũi cũng khiến anh hoảng loạn, kéo theo cơn khó thở và co quắp. Sau gần 40 ngày điều trị nội trú, tình trạng cải thiện rõ rệt: các cơn khó thở giảm nhiều, không còn co quắp tay chân, và quan trọng hơn, bệnh nhân đã nhận thức được bản chất vấn đề và đồng ý tiếp tục điều trị ngoại trú.
Hiểu biết về rối loạn lo âu bệnh tật
Theo BSCKII Vũ Thị Lan từ Viện Sức khỏe Tâm thần – Bệnh viện Bạch Mai, rối loạn lo âu bệnh tật (Illness Anxiety Disorder – IAD) là tình trạng người bệnh lo lắng quá mức về việc mình mắc hoặc sẽ mắc một bệnh nghiêm trọng, dù đã được thăm khám và làm xét nghiệm nhiều lần với kết quả bình thường. Tỷ lệ IAD trong dân số trưởng thành dao động từ 2,1% đến 13,1%, và cao hơn ở các cơ sở y tế, từ 7% đến 19,9%. Nam và nữ mắc bệnh tương đương nhau, thường khởi phát ở tuổi 20–30 nhưng có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, đặc biệt sau các biến cố sức khỏe hoặc sang chấn.
Khoảng 10–37% nguy cơ liên quan đến yếu tố di truyền, phần còn lại là tương tác đa gen và môi trường như sang chấn thời thơ ấu, căng thẳng kéo dài, và mô hình học tập từ gia đình. Người có tính cách cầu toàn, hướng nội, từng có rối loạn lo âu hoặc trầm cảm có nguy cơ cao hơn. Sự bùng nổ thông tin y tế trên mạng cũng góp phần làm gia tăng tình trạng "cyberchondria" – ám ảnh bệnh tật do tra cứu internet quá mức.
Bác sĩ Lan cho biết người mắc IAD thường có các triệu chứng như:
- Lo lắng dai dẳng về các bệnh hiểm nghèo như ung thư, tim mạch.
- Phóng đại các triệu chứng nhỏ như ho khan, mệt mỏi.
- Thường xuyên kiểm tra cơ thể, đo huyết áp, soi gương.
- Liên tục đi khám hoặc ngược lại né tránh khám vì sợ chẩn đoán.
- Giảm hiệu suất học tập, lao động, và suy giảm chất lượng sống.
Đáng chú ý, một nghiên cứu theo dõi 7.052 người tại Na Uy cho thấy những người có mức lo âu sức khỏe cao có nguy cơ mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ tăng 73% sau 12 năm, so với nhóm ít lo âu.
Khuyến cáo phòng ngừa và kiểm soát
Để phòng ngừa và kiểm soát rối loạn lo âu, các chuyên gia khuyến cáo việc quản lý căng thẳng và thực hành kỹ thuật tự quản lý đóng vai trò quan trọng. Người bệnh có thể:
- Viết nhật ký theo dõi tần suất kiểm tra cơ thể và tìm kiếm trấn an.
- Hạn chế tra cứu triệu chứng trên internet.
- Thực hành "bảng hai cột": ghi lo lắng ở một bên và bằng chứng khách quan ở bên còn lại.
- Duy trì hoạt động thể chất và giữ bản thân bận rộn.
- Thực hành thư giãn, hít thở sâu, và thiền định.
Bác sĩ Lan nhấn mạnh: "Rối loạn lo âu bệnh tật không phải là giả vờ hay yếu đuối. Đây là một rối loạn tâm thần cần được điều trị đúng cách. Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời giúp người bệnh lấy lại chất lượng sống và tránh vòng xoáy khám chữa bệnh không cần thiết." Câu chuyện này không chỉ là một hành trình chữa trị cá nhân mà còn là lời cảnh tỉnh về tầm quan trọng của sức khỏe tâm thần trong xã hội hiện đại.
