Dọn nhà đón Tết sai cách: Nguy cơ chấn thương xương khớp tiềm ẩn
ThS.BS Trần Ngọc Chọn, từ Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình thuộc Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, đã chỉ ra rằng dọn dẹp nhà cửa là một công việc tưởng chừng đơn giản nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe xương khớp. Nếu thực hiện dồn dập trong thời gian ngắn và áp dụng các tư thế không đúng cách, hoạt động này có thể dễ dàng dẫn đến các tổn thương nghiêm trọng. Các hoạt động như ngồi hàng giờ để gói bánh, bày trí lại vật dụng, hoặc rướn người lau chùi đồ vật trên cao có thể tạo ra áp lực và căng thẳng quá mức lên các khớp, từ đó gây ra chấn thương. Dưới đây là một số vị trí dễ bị ảnh hưởng nhất trong những ngày cận Tết.
Cột sống: Điểm yếu dễ tổn thương
Chấn thương cột sống khi dọn nhà đón Tết thường bắt nguồn từ tình trạng căng cơ, nhưng đôi khi nó cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý tiềm ẩn như thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống, hoặc hẹp ống sống. Tình trạng này chủ yếu xảy ra do người thực hiện áp dụng các tư thế làm việc không đúng, với biểu hiện đặc trưng là những cơn đau lưng dai dẳng. Cơn đau thường xuất hiện khi người bệnh cố gắng nâng vác đồ vật từ dưới đất lên bằng cách nghiêng hoặc cúi người xuống. Tư thế này buộc cột sống bị bẻ cong và phải chịu một sức ép lớn, có thể gây ra chấn thương ngay cả khi chỉ nâng những vật nhẹ. Ngoài ra, việc khom lưng khi nấu ăn hoặc lau dọn gầm giường trong thời gian dài khiến toàn bộ trọng lượng cơ thể dồn vào vùng lưng dưới, làm cho các cơ cạnh cột sống và dây chằng bị quá tải một cách đáng kể.
Vai: Vùng dễ bị ảnh hưởng do hoạt động quá mức
Cơ chóp xoay vai đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các hoạt động dạng vai, xoay vai, và giữ cho chỏm xương cánh tay nằm cân bằng trên ổ chảo xương vai khi thực hiện các động tác cần đưa tay quá đầu. Với tần suất hoạt động cao, đặc biệt là trong những ngày cận Tết do nhu cầu dọn dẹp tăng cao, cơ chóp xoay là một trong những vị trí rất dễ bị chấn thương. Các động tác như với tay quét mạng nhện trên cao, lau chùi nóc tủ đều có thể gây ra tình trạng rách hoặc đứt gân cơ. Đau khi cử động vai, thực hiện các động tác giang tay, đưa tay ra trước hoặc lên cao như mặc quần áo, chải tóc, lấy đồ vật ở trên cao là những dấu hiệu đặc trưng của chấn thương này. Người bệnh thường bị đau nhiều hơn về đêm, cơn đau có thể lan xuống cánh tay và làm giảm khả năng vận động. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể phát triển thành các biến chứng như đông cứng khớp vai hoặc viêm dính khớp vai.
Cổ tay và ngón tay: Những tổn thương từ hoạt động liên tục
Dọn dẹp vệ sinh, trang trí nhà cửa, và nấu nướng đều đòi hỏi sự tham gia tích cực của đôi bàn tay. Trong thời gian này, ngón tay, bàn tay, và cổ tay gần như phải hoạt động liên tục, điều này dễ dàng dẫn đến các chấn thương như viêm gân hoặc trật khớp. Ví dụ, các động tác cắt, thái, nhào trộn khi nấu ăn lặp lại thường xuyên có thể gây viêm gân cổ tay; việc tì đè vào các ngón tay trong lúc lau chùi có thể làm tăng áp lực lên các khớp ngón tay, dẫn đến sưng, đau, và cứng khớp. Bác sĩ Chọn đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra tình trạng chức năng bàn tay để phát hiện sớm các vấn đề.
Phương pháp phòng tránh chấn thương hiệu quả
Bác sĩ Chọn đã gợi ý một số phương pháp phòng tránh chấn thương trong những ngày tất bật cuối năm. Đầu tiên, việc chọn dụng cụ hỗ trợ phù hợp là rất quan trọng, chẳng hạn như sử dụng chổi hoặc cây lau sàn có tay cầm dài để không phải vươn tay hoặc cúi người quá thấp. Ngồi ghế thay vì ngồi xổm hoặc đứng trong thời gian dài, và sử dụng rổ có bánh xe khi cần di chuyển đồ vật nặng hoặc nhiều cũng là những biện pháp hữu ích.
Làm việc đúng tư thế được xem là cách tốt nhất để giảm lực tải lên các khớp. Khi dọn dẹp nhà cửa, nên hạn chế các tư thế như cúi khom lưng, quỳ gối, vươn người lên cao, ngồi xổm hoặc ngồi khoanh chân, đứng một chỗ quá lâu, hoặc lên xuống cầu thang nhiều lần. Khi nâng vật nặng, nên giữ thẳng lưng, chùng gối xuống để chia đều sức nặng lên hai đùi, đưa đồ vật lại càng gần cơ thể càng tốt, sau đó từ từ nâng lên cao.
Chia nhỏ kế hoạch dọn dẹp thành nhiều ngày thay vì dồn nhiều việc cùng lúc giúp tránh gây quá tải lên các khớp. Cuối cùng, đi khám ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường là điều cần thiết. Một số chấn thương có thể được kiểm soát tốt nếu chăm sóc tại nhà đúng cách, nhưng có những trường hợp nặng cần được bác sĩ chẩn đoán để kịp thời điều trị, tránh các biến chứng nặng nề. Người đã mắc các bệnh lý xương khớp cần tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi sức khỏe và điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần thiết.
