Dinh dưỡng: Ưu tiên hàng đầu trong nâng cao sức khỏe toàn diện
Trong bối cảnh phòng bệnh được xác định là ưu tiên hàng đầu, dinh dưỡng đóng vai trò then chốt để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao sức khỏe cộng đồng và phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện. Những năm qua, Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe người dân. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn rất lớn khi đất nước đang phải đối mặt với ba gánh nặng dinh dưỡng đồng thời.
Ba gánh nặng dinh dưỡng đáng báo động
Theo báo cáo của Viện Dinh dưỡng thuộc Bộ Y tế, ba gánh nặng này bao gồm:
- Suy dinh dưỡng vẫn tồn tại dai dẳng ở một số vùng miền, đặc biệt là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và nơi sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số.
- Thiếu vi chất dinh dưỡng tiếp tục là vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ.
- Tình trạng thừa cân, béo phì đang gia tăng với tốc độ nhanh chóng ở cả trẻ em và người trưởng thành, nhất là tại các khu vực đô thị.
Đáng lo ngại, gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và ung thư cũng đang trở thành mối quan tâm hàng đầu. Việt Nam chứng kiến sự gia tăng đáng báo động các bệnh liên quan đến lối sống và các thách thức sức khỏe xuất phát từ dinh dưỡng.
Bệnh không lây nhiễm và tác động đến hàng triệu người
Các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp, loãng xương, rối loạn lipid máu, thừa cân, béo phì, suy dinh dưỡng và ung thư hiện đang ảnh hưởng đến hàng triệu người dân, từ trẻ em đến người cao tuổi. Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ người mắc bệnh xương khớp cao, với xu hướng gia tăng trong những năm gần đây và ngày càng trẻ hóa. Ước tính, cả nước có hơn 350.000 người bệnh đang sống chung với ung thư.
Các phương pháp điều trị ung thư như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị thường dẫn đến những thay đổi đáng kể về chuyển hóa, làm tăng nhu cầu dinh dưỡng trong khi lại giảm cảm giác thèm ăn và khẩu phần ăn. Việc tích hợp chế độ chăm sóc dinh dưỡng cá nhân vào các kế hoạch điều trị ung thư có thể giúp tăng cường phục hồi, cải thiện khả năng chịu đựng điều trị và tối ưu hóa kết quả lâm sàng cho bệnh nhân.
Suy dinh dưỡng ở người trưởng thành và người cao tuổi
Suy dinh dưỡng trên người trưởng thành là vấn đề rất phổ biến, đặc biệt ở các nhóm đối tượng nhạy cảm như người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người đang điều trị tại bệnh viện. Một nghiên cứu đa trung tâm tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, tỷ lệ thiếu cân và suy dinh dưỡng của người trưởng thành trong bệnh viện nói chung là 14,0%. Con số này cao hơn gấp đôi (34,1%) với người bệnh cấp cứu, và cao hơn gấp ba với người trên 80 tuổi (49,7%), người được chẩn đoán mắc ung thư (46,5%) hoặc bệnh phổi (43,6%).
Việt Nam hiện có tốc độ già hóa dân số nhanh với tỷ lệ tăng 4,35%/năm, so với tốc độ chung là 1,14%/năm. Dự báo, tỷ lệ người cao tuổi sẽ chiếm 16,5% tổng số dân vào năm 2029 và 24,9% vào năm 2049. Người cao tuổi thường gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến hạn chế vận động, suy giảm sức khỏe tâm thần, chất lượng cuộc sống và các vấn đề dinh dưỡng như kém hấp thu, suy dinh dưỡng. So với người trẻ, suy dinh dưỡng ở người cao tuổi vừa phổ biến hơn vừa có tác động lớn hơn đến sức khỏe thể chất, khả năng sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe và thời gian nằm viện.
Vai trò then chốt của dinh dưỡng và thách thức thông tin
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, khẳng định: "Dinh dưỡng là một trong những yếu tố nền tảng quyết định sức khỏe, tầm vóc, thể lực và trí tuệ của con người, có vai trò đặc biệt quan trọng trong suốt vòng đời, từ bào thai, trẻ em, người trưởng thành đến người cao tuổi."
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, người dân hiện nay có thể tiếp cận thông tin về dinh dưỡng và sức khỏe một cách nhanh chóng và thuận tiện hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bên cạnh các thông tin chính thống, khoa học, còn tồn tại không ít thông tin sai lệch, thiếu căn cứ, thậm chí gây hiểu lầm nghiêm trọng trong thực hành dinh dưỡng. Việc người dân áp dụng các khuyến cáo dinh dưỡng không đúng, dựa trên thông tin thiếu kiểm chứng có thể dẫn đến những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe cá nhân và cộng đồng.
Giải pháp từ Chiến lược Quốc gia và Cổng thông tin Dinh dưỡng
Do đó, việc cung cấp thông tin dinh dưỡng chính xác, thống nhất dựa trên bằng chứng khoa học, do cơ quan chuyên môn đầu ngành đảm nhiệm là yêu cầu hết sức cấp thiết. Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: Truyền thông, giáo dục dinh dưỡng là một trong những giải pháp then chốt, có vai trò xuyên suốt trong việc nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và thực hành dinh dưỡng của người dân.
Mới đây, Viện Dinh dưỡng đã đưa vào hoạt động Cổng thông tin Dinh dưỡng với mục tiêu trở thành nền tảng thông tin chính thống, khoa học và tin cậy. Cổng thông tin này cũng sẽ hỗ trợ cán bộ y tế, nhà quản lý và hệ thống truyền thông trong công tác truyền thông, giáo dục dinh dưỡng; hướng tới trở thành cầu nối giữa khoa học, chính sách và thực hành, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy thay đổi hành vi dinh dưỡng lành mạnh.
