Báo động béo phì: Vết loét chân 6 tháng không lành, bệnh nhân không biết mình mắc bệnh
Một nam bệnh nhân 33 tuổi, cư trú tại TP.HCM, đã đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM trong tình trạng có vết loét ở chân kéo dài suốt 6 tháng mà không thể lành lại. Qua quá trình thăm khám kỹ lưỡng, các bác sĩ đã chẩn đoán người này bị suy van tĩnh mạch ở cả hai chân, nguyên nhân chính xuất phát từ tình trạng béo phì nghiêm trọng. Bệnh nhân này còn mắc kèm nhiều vấn đề sức khỏe khác như gan nhiễm mỡ nặng, men gan tăng cao, tăng huyết áp, và hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Nhận thức sai lầm về béo phì
PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, chia sẻ rằng bệnh nhân này có chiều cao 1m70 và cân nặng lên đến 120 kg, chỉ số BMI (chỉ số khối cơ thể) đạt mức 45. Điều đáng chú ý là người bệnh hoàn toàn không nghĩ rằng mình đang bị béo phì. Tuy nhiên, trường hợp này đã minh họa rõ ràng rằng béo phì có thể ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể và gây ra những hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
"Một thực tế đáng lo ngại là rất nhiều người béo phì không nhận thức được tình trạng của chính mình. Có đến một phần ba số người đã được chẩn đoán béo phì nhưng lại không nghĩ rằng họ mắc bệnh. Phần lớn bệnh nhân thường tự giảm cân bằng cách áp dụng chế độ ăn kiêng, tập luyện thể dục hoặc tìm đến huấn luyện viên cá nhân, thay vì tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia y tế. Chỉ khi các biến chứng bắt đầu xuất hiện, họ mới chịu đi khám. Điều này khiến cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn và tốn kém hơn rất nhiều", bác sĩ Nam nhấn mạnh.
Nguyên nhân và mối liên hệ với trầm cảm
Theo các bác sĩ, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng béo phì, đặc biệt là ở nhóm người trẻ tuổi. Một trong những nguyên nhân chính là lối sống ít vận động, kết hợp với việc tiêu thụ quá nhiều thức ăn nhanh, trà sữa, nước ngọt và các loại thực phẩm không lành mạnh khác. Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, có thể chiếm đến khoảng 50% nguy cơ mắc bệnh. Tỷ lệ trầm cảm và rối loạn tâm lý ở người trẻ đang gia tăng cũng góp phần làm rối loạn hành vi ăn uống, giấc ngủ và quá trình chuyển hóa, từ đó dẫn đến tăng cân không kiểm soát.
ThS.BS Phạm Thị Minh Châu, thuộc Bộ môn Tâm thần tại trường Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết béo phì có mối liên hệ chặt chẽ với trầm cảm. Các nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng khoảng 43% người bị trầm cảm có tình trạng béo phì do rối loạn ăn uống đi kèm. Ngược lại, những người béo phì có nguy cơ mắc trầm cảm cao gấp đôi so với người có cân nặng bình thường. Khi gặp căng thẳng, nhiều người có xu hướng tìm đến thức ăn, đặc biệt là đồ ngọt hoặc các thực phẩm giàu đường như socola. Những loại thực phẩm này mang lại cảm giác dễ chịu tức thời nhờ hàm lượng đường cao, nhưng về lâu dài lại làm tăng nguy cơ tăng cân và các vấn đề sức khỏe khác.
"Ở trẻ em và lứa tuổi vị thành niên, mối liên hệ giữa trầm cảm và béo phì càng đáng lưu ý hơn, vì hậu quả có thể kéo dài suốt cuộc đời. Nhiều người khi có xu hướng tăng cân vẫn rất chủ quan vì cho rằng việc giảm cân không khó. Tuy nhiên, việc giảm cân quá muộn khi bệnh đã tiến triển nặng khiến cho quá trình điều trị gặp nhiều khó khăn. Hơn nữa, hầu hết bệnh nhân tự áp dụng các phương pháp giảm cân không khoa học như nhịn ăn, uống giấm, hay mua các loại thuốc giảm cân thần tốc được quảng cáo tràn lan trên mạng thay vì tìm đến bác sĩ", BS Châu chia sẻ.
Béo phì: Bệnh mạn tính nguy hiểm
Béo phì không chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ mà đã được các hiệp hội y khoa trên toàn thế giới công nhận là một bệnh mạn tính nghiêm trọng. Bệnh này có thể tái phát sau khi giảm cân, có xu hướng tiến triển nặng dần và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Béo phì làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý như:
- Đột quỵ
- Đái tháo đường
- Rối loạn lipid máu
- Tăng huyết áp
- Bệnh mạch vành
- Suy tim
- Gan nhiễm mỡ
- Hội chứng ngưng thở khi ngủ
- Thoái hóa khớp
- Nhiều rối loạn chuyển hóa khác
Đây cũng là yếu tố góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong sớm, đặc biệt là ở nhóm người trẻ tuổi.
Tình hình béo phì tại Việt Nam
Tại Việt Nam, tỷ lệ thừa cân và béo phì đã tăng nhanh chóng trong vòng hai thập kỷ qua. Từ năm 1993 đến năm 2015, tỷ lệ này đã tăng từ 2% lên 15%, tức là tăng gấp 7 lần chỉ trong khoảng 20 năm. Tỷ lệ béo phì ở khu vực thành thị cao hơn so với nông thôn, có thể do lối sống ít vận động hơn. Người dân thành thị thường ngồi nhiều giờ ở văn phòng, ít tham gia các hoạt động thể lực. Bên cạnh đó, chế độ ăn uống nhiều muối, nhiều tinh bột tinh chế, nước ngọt, và thực phẩm chế biến sẵn đang trở nên phổ biến, trong khi lượng rau xanh và trái cây tiêu thụ lại giảm đi, đặc biệt là ở giới trẻ.
Theo Liên đoàn Béo phì Thế giới (World Obesity Federation), hiện nay có hơn 1 tỷ người đang sống chung với béo phì và ước tính đến năm 2035, hơn 50% dân số toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng bởi căn bệnh này. Tại Việt Nam, tỷ lệ béo phì vào khoảng 19,5% dân số, tương đương với khoảng 20 triệu người đang phải đối mặt với căn bệnh mạn tính nghiêm trọng này. Đáng chú ý, tỷ lệ thừa cân - béo phì ở Việt Nam đang tăng khoảng 38%, thuộc mức cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.
Khuyến cáo từ chuyên gia
Các bác sĩ khuyến cáo rằng việc nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo nhân viên y tế về quản lý béo phì là vô cùng cần thiết. Người dân cần được hướng dẫn theo dõi cân nặng định kỳ, tính toán chỉ số BMI, đo vòng eo và tìm đến tư vấn y tế sớm khi có nguy cơ. Chỉ khi cả cộng đồng và hệ thống y tế cùng chung tay hành động, chúng ta mới có thể kiểm soát hiệu quả đại dịch béo phì, bảo vệ sức khỏe hiện tại và tương lai cho mọi người.
