Báo động tình trạng thừa cân, béo phì ở trẻ em do lạm dụng đồ ăn nhanh
Trong nhịp sống đô thị hiện đại, những quán ăn nhanh và hàng quán vỉa hè với đủ loại đồ chiên rán, nước ngọt có gas đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Nhiều gia đình xem đây là lựa chọn tiện lợi để chiều con sau giờ học hoặc như một phần thưởng nhỏ vào cuối tuần. Pizza, xúc xích, gà rán... dần xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều trong thực đơn của trẻ nhỏ, dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe.
Thói quen ăn uống thiếu lành mạnh và hậu quả
Ban đầu, việc đưa con đi ăn cuối tuần chỉ là hoạt động giải trí, nhưng dần dần nó trở thành thói quen khó bỏ. Nhiều phụ huynh chuẩn bị sẵn xúc xích hay bánh ngọt trong tủ lạnh để con ăn tạm sau giờ học, khiến trẻ ăn cơm và rau ít hơn hẳn. Chị L, một phụ huynh ở Hà Nội, chia sẻ: "Vì muốn nhanh và tiện, tôi thường chuẩn bị sẵn đồ ăn cho con. Nhưng càng ngày tôi càng thấy con ăn cơm, ăn rau ít hẳn. Gần đây, con tăng cân rất nhanh, tôi bắt đầu lo và đang phải tìm cách điều chỉnh lại chế độ ăn của con".
Tương tự, chị Ngọc từ Từ Liêm, Hà Nội, cho biết con chị vào lớp 1 và trong khoảng một năm trở lại đây, bé thường xuyên thích ăn vặt và ăn đêm. Gia đình nghĩ con ăn được là tốt nên chuẩn bị nhiều đồ ăn sẵn như xúc xích, nước ngọt, và thỉnh thoảng thưởng pizza khi con học tốt. Kết quả là trẻ tăng cân rõ rệt, buộc bố mẹ phải hạn chế ăn đêm và cân đối lại bữa ăn với đủ rau, thịt, cá.
Nguy cơ từ thực phẩm siêu chế biến và thiếu vận động
Sự tiện lợi trước mắt đang vô tình mở ra nguy cơ dài hạn khi trẻ em dần lệ thuộc vào thực phẩm giàu năng lượng, nhiều chất béo, đường và muối, trong khi mức độ vận động không đủ để tiêu hao. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có hơn 1 tỷ người mắc bệnh béo phì trên toàn cầu, bao gồm cả trẻ em và thanh thiếu niên, tương đương cứ 8 người thì có 1 người béo phì. Tình trạng này đang tăng nhanh, trong đó có Việt Nam.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết số lượng trẻ thừa cân, béo phì đến khám và tư vấn tại Viện đang có xu hướng gia tăng. Nhiều trường hợp là do lạm dụng đồ ăn nhanh, nước ngọt, đồ chiên rán; ăn đêm; và thiếu vận động. Bà Mai nhấn mạnh: "Hiện nay, cứ 5 trẻ có 1 trẻ bị thừa cân, béo phì và đây là mức phải cảnh báo, can thiệp mạnh và toàn diện để kiểm soát".
Nguyên nhân và giải pháp từ chuyên gia
Qua khai thác tiền sử, thói quen ăn uống và sinh hoạt, các chuyên gia nhận thấy nguyên nhân phổ biến bao gồm việc trẻ từng suy dinh dưỡng thấp còi hoặc sinh nhẹ cân, sau đó được bổ sung năng lượng quá mức. Nhiều gia đình nuông chiều con, cho trẻ sử dụng thường xuyên đồ ăn vặt như bim bim, bánh kẹo, nước ngọt. Cùng với đó, tình trạng ít vận động ngày càng phổ biến, với trẻ dành nhiều thời gian ngồi học, xem tivi, sử dụng điện thoại hoặc chơi game.
Theo điều tra định kỳ của Viện Dinh dưỡng, tỉ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em học đường đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020, với tỉ lệ cao nhất ở khu vực thành thị là 26,8%. Để kiểm soát tình trạng này, cần có sự chỉ đạo quyết liệt và phối hợp liên ngành. Bộ Y tế đang triển khai các giải pháp như tăng cường giáo dục truyền thông từ bậc mầm non đến trung học phổ thông, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đưa nội dung dinh dưỡng hợp lý vào trường học.
Khuyến cáo cho phụ huynh và cộng đồng
Bà Mai khuyến cáo cha mẹ nên duy trì khẩu phần ăn đa dạng, cân đối, tăng cường rau xanh và trái cây, hạn chế muối, đường, và tăng cường vận động. Đồng thời, cần hạn chế tối đa thức ăn nhanh và đồ uống có đường. BS. Trương Hữu Khanh, cố vấn chuyên môn Bệnh viện Nhi Đồng 1, nhấn mạnh rằng quan niệm "trẻ mũm mĩm là khỏe mạnh" là không đúng, và cần điều chỉnh chế độ ăn uống ngay khi trẻ có dấu hiệu dư cân để tránh các bệnh lý như gan nhiễm mỡ, đái tháo đường.
Ngoài ra, bà Mai đề xuất tăng cường trách nhiệm từ nhà sản xuất bằng cách thực hiện ghi nhãn dinh dưỡng rõ ràng theo Thông tư 29 của Bộ Y tế, và khuyến khích cải tiến sản phẩm theo hướng lành mạnh hơn. Người tiêu dùng cần hình thành thói quen đọc kỹ nhãn mác và chủ động nói "không" với sản phẩm siêu chế biến, đặc biệt trong khẩu phần của trẻ em.
