Từ một trạm chuyên trách phòng chống bệnh mắt hột với điều kiện còn nhiều khó khăn sau ngày đất nước thống nhất, Bệnh viện Mắt tỉnh Gia Lai đã phát triển thành một trong những trung tâm nhãn khoa uy tín của khu vực Nam Trung bộ và Tây nguyên.
Mang ánh sáng đến cộng đồng
Năm 1977, trước tình trạng tỷ lệ mù lòa và các bệnh về mắt còn cao, UBND tỉnh Nghĩa Bình thành lập Trạm Mắt hột Nghĩa Bình tại Quy Nhơn (nay thuộc tỉnh Gia Lai). Năm 1997, đơn vị được nâng cấp thành Trung tâm Mắt Bình Định; đến năm 2008 trở thành Bệnh viện Mắt Bình Định. Sau khi Bình Định sáp nhập vào Gia Lai, bệnh viện tiếp tục hoạt động với tên gọi Bệnh viện Mắt tỉnh Gia Lai.
Hiện bệnh viện có quy mô 100 giường bệnh, được đầu tư nhiều trang thiết bị hiện đại và phát triển các chuyên khoa sâu về nhãn khoa. Mỗi năm, đơn vị tiếp nhận hơn 70.000 lượt khám và thực hiện trên 10.000 ca phẫu thuật, trong đó có khoảng 10% bệnh nhân từ ngoài tỉnh.
Phòng chống mù lòa luôn là nhiệm vụ trọng tâm của bệnh viện trong suốt quá trình phát triển. Bên cạnh hoạt động khám chữa bệnh tại cơ sở, nhiều chương trình khám lưu động, sàng lọc và hỗ trợ phẫu thuật đã được triển khai đến tận vùng sâu, vùng xa, khu vực khó khăn. Thông qua các chương trình chăm sóc mắt cộng đồng, hơn 100.000 lượt người dân được khám mắt miễn phí; hơn 67.000 bệnh nhân đục thủy tinh thể được phẫu thuật phục hồi thị lực. Hàng chục nghìn người cao tuổi, hộ nghèo và người dân vùng khó khăn đã có cơ hội tìm lại ánh sáng, cải thiện chất lượng cuộc sống.
Bệnh viện cũng triển khai hiệu quả nhiều chương trình trọng điểm như phòng chống khô mắt do thiếu vitamin A, phát hiện sớm các bệnh mắt có nguy cơ gây mù và xây dựng mạng lưới chăm sóc mắt ban đầu tại cộng đồng. Nhờ những nỗ lực bền bỉ, công tác phòng chống mù lòa tại địa phương đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần giảm đáng kể tỷ lệ mù lòa và nâng cao nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe mắt.
Chăm sóc mắt trẻ em
Một trong những lĩnh vực được bệnh viện đặc biệt quan tâm là nhãn nhi. Thông qua các dự án hợp tác quốc tế, bệnh viện đã tầm soát bệnh võng mạc trẻ sinh non cho hơn 3.000 trẻ đẻ non, phát hiện gần 2.000 trẻ mắc các bệnh mắt bẩm sinh, sàng lọc tật khúc xạ cho khoảng 300.000 học sinh và phẫu thuật mắt cho gần 1.000 trẻ em. Những chương trình này giúp phát hiện sớm các bệnh lý về mắt, hạn chế nguy cơ mù lòa và tạo điều kiện để trẻ em học tập, phát triển tốt hơn.
Bệnh viện cũng là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phòng chống mù lòa. Thông qua dự án do Fred Hollows Foundation hỗ trợ, phần mềm EyeArt của Hoa Kỳ được đưa vào sử dụng nhằm phát hiện sớm bệnh võng mạc đái tháo đường. Đến nay, hơn 12.000 bệnh nhân đái tháo đường đã được sàng lọc; hàng nghìn trường hợp được chụp ảnh đáy mắt để phát hiện tổn thương sớm. Hơn 500 bệnh nhân mắc bệnh võng mạc đái tháo đường đã được điều trị miễn phí, góp phần hạn chế nguy cơ mất thị lực. Công nghệ này đồng thời được chuyển giao cho các cơ sở y tế tuyến dưới, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt hiện đại cho người dân.
Trong gần hai thập kỷ qua, bệnh viện đã phối hợp với nhiều tổ chức uy tín như Fred Hollows Foundation (Úc), ORBIS (Hoa Kỳ), Helen Keller International (Hoa Kỳ) cùng nhiều đối tác khác triển khai các chương trình chăm sóc mắt cộng đồng với tổng nguồn viện trợ gần 3 triệu USD. Nguồn hỗ trợ này không chỉ giúp đầu tư trang thiết bị mà còn góp phần đào tạo nhân lực, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng các mô hình chăm sóc mắt bền vững.
Đặc biệt, năm 2017, ORBIS phối hợp triển khai chương trình Bệnh viện Bay (Flying Eye Hospital) tại Bình Định. Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia nhãn khoa hàng đầu thế giới đến Việt Nam đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và cập nhật kiến thức chuyên môn cho đội ngũ bác sĩ trong nước. Đây được xem là một trong những dấu mốc quan trọng trong quá trình hội nhập quốc tế và nâng cao năng lực chuyên môn của bệnh viện.
Đào tạo nhân lực, xây dựng nền tảng phát triển bền vững
Song song với khám chữa bệnh, đào tạo nguồn nhân lực luôn được xác định là nhiệm vụ chiến lược. Nhiều năm qua, bệnh viện đã tổ chức hơn 200 khóa đào tạo về chăm sóc mắt ban đầu, sàng lọc tật khúc xạ học đường, phát hiện bệnh mắt trẻ em, quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường và nhiều chương trình chuyên môn khác cho hơn 3.000 cán bộ y tế. Bệnh viện cũng là địa chỉ đào tạo, thực hành và chuyển giao kỹ thuật cho nhiều đơn vị trong và ngoài tỉnh. Nhiều bác sĩ nhãn khoa đã trưởng thành từ môi trường chuyên môn này, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc mắt tại nhiều địa phương.
Bên cạnh đó, đơn vị tích cực tham gia nghiên cứu khoa học và hợp tác với các trường đại học, trung tâm nghiên cứu quốc tế như Đại học Trung văn Hồng Kông, Đại học Quốc gia Singapore, Đại học College London và Đại học Stanford. Một số kết quả nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí y khoa quốc tế uy tín.
Dấu ấn trong quá trình phát triển của bệnh viện gắn liền với sự đóng góp của bác sĩ Nguyễn Thanh Triết, người có nhiều năm dẫn dắt đơn vị phát triển từ một cơ sở chuyên khoa nhỏ trở thành bệnh viện mắt hiện đại. Ông là người khởi xướng và triển khai nhiều dự án phòng chống mù lòa cộng đồng, đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Với nhiều đóng góp nổi bật, bác sĩ Triết được phong tặng danh hiệu Thầy thuốc ưu tú, Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều phần thưởng của Bộ Y tế, các tổ chức trong và ngoài nước. Năm 2024, ông được Hiệp hội Nhãn khoa châu Á - Thái Bình Dương trao Giải thưởng Cống hiến xuất sắc về phòng chống mù lòa, một trong những giải thưởng danh giá nhất của ngành nhãn khoa khu vực.
Gần nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Bệnh viện Mắt tỉnh Gia Lai đã có những đóng góp quan trọng cho công tác phòng chống mù lòa của cả nước. Những nỗ lực đó được ghi nhận bằng Huân chương Lao động hạng Ba năm 1997, Huân chương Lao động hạng Nhì năm 2001 cùng nhiều bằng khen của Chính phủ và Bộ Y tế… Những kết quả đạt được không chỉ phản ánh sự trưởng thành của một cơ sở chuyên khoa mắt mà còn là hành trình bền bỉ mang lại ánh sáng cho hàng chục nghìn người bệnh, góp phần xây dựng hệ thống chăm sóc mắt hiện đại và nhân văn vì sức khỏe cộng đồng.
