Bộ Y tế đề xuất cấm trưng bày thuốc lá, 13 điểm bán quanh mỗi trường học
Ngày 27 tháng 2, Bộ Y tế đã tổ chức hội thảo truyền thông chính sách cho Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Hà Nội. Sự kiện này nhằm thảo luận các biện pháp mới để đối phó với những thách thức nổi lên trong công tác phòng chống tác hại thuốc lá sau 13 năm thực thi luật.
Tình hình hút thuốc và gánh nặng kinh tế
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết, mặc dù luật đã đạt được những thành tựu đáng kể, như tỉ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và người trưởng thành giảm, nhưng Việt Nam vẫn còn khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỉ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong, và gánh nặng kinh tế ước tính lên tới 108.700 tỉ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính cả tổn thất môi trường như phá rừng, rác thải nhựa, và ô nhiễm nước biển, con số này vượt quá 2% GDP hàng năm.
Vi phạm phổ biến và đề xuất cấm trưng bày
Ông Thuấn nhấn mạnh rằng tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Kết quả giám sát tại các đô thị lớn cho thấy, trung bình có tới 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học. Dựa trên thực tiễn này, dự thảo luật sửa đổi tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới; đồng thời cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Lý do cần cấm trưng bày và kinh nghiệm quốc tế
Ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế, giải thích rằng hiện nay Luật Phòng chống tác hại thuốc lá chưa có quy định nghiêm cấm trưng bày. Việc cho phép trưng bày bao thuốc lá tương đương với quảng cáo mặt hàng này, khuyến khích tiêu thụ và sử dụng, đặc biệt ảnh hưởng đến trẻ em và thanh thiếu niên. Cấm trưng bày nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình, giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận, hạn chế hành vi mua thuốc lá ngoài dự định, và hỗ trợ người hút bỏ thuốc. Chính sách này cũng phù hợp với nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết trong Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá của WHO.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy 59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các nước này có tỉ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với những nước không áp dụng. Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày, yêu cầu các điểm bán phải có tủ đựng thuốc lá riêng với cửa, rèm che kín, không để lộ bao thuốc khi đóng, theo kinh nghiệm từ Singapore.
Khuyến nghị từ Tổ chức Y tế thế giới
Ông Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, khuyến nghị luật cần quy định cấm toàn diện, không có ngoại lệ, đồng thời làm rõ thẩm quyền và cơ chế thực thi. WHO đề xuất Việt Nam cần:
- Quy định cụ thể lực lượng chịu trách nhiệm thực thi và mức xử phạt theo mức độ vi phạm.
- Thiết lập quy chuẩn biển cấm hút thuốc và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở.
- Xây dựng cơ chế để người dân phản ánh vi phạm thông qua đường dây nóng hoặc ứng dụng số hóa.
- Loại bỏ hoàn toàn các khu vực hút thuốc trong nhà và trên phương tiện giao thông, mở rộng môi trường không khói thuốc tại các trường đại học.
- Xác định rõ các địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao liên quan đến thuốc lá.
Vấn đề quảng cáo thuốc lá điện tử trá hình
Một thách thức khác được nêu ra là tình trạng quảng cáo thuốc lá điện tử trá hình dưới danh nghĩa sản phẩm công nghệ, phụ kiện hoặc đồ chơi điện tử. Nhiều người cố tình thay đổi tên gọi, không sử dụng từ "thuốc lá điện tử" để lách luật, đòi hỏi các quy định mới phải được siết chặt để ngăn chặn hành vi này.
Nhìn chung, các đề xuất trong dự thảo luật sửa đổi nhằm tăng cường hiệu quả phòng chống tác hại thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, và tuân thủ các cam kết quốc tế.
