Nhiều người sử dụng thực phẩm chức năng chứa dầu cá Omega-3 hoặc tảo biển với kỳ vọng ngăn ngừa bệnh Alzheimer và chứng sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, một thử nghiệm lâm sàng mới cho thấy cách làm này có thể không mang lại hiệu quả như kỳ vọng nếu chỉ được dùng như một biện pháp đơn lẻ.
“Việc sử dụng thực phẩm bổ sung Omega-3 một cách đơn lẻ không mang lại hiệu quả cao”, tiến sĩ Hussein Yassine, tác giả chính của nghiên cứu, giáo sư thần kinh học tại Trường Y Keck thuộc Đại học Nam California, Mỹ, cho biết.
Thực phẩm bổ sung không phải giải pháp đơn lẻ
Các nhà khoa học đã tiến hành thử nghiệm trên 365 tình nguyện viên từ 55 đến 80 tuổi chưa bị mất trí nhớ nhưng thuộc nhóm có nguy cơ cao. Bên cạnh việc có nồng độ Omega-3 ở mức rất thấp, tất cả những người này đều đang đối mặt với ít nhất một vấn đề sức khỏe như béo phì, lối sống ít vận động, tăng huyết áp hoặc thừa cholesterol.
Các tình nguyện viên tham gia nghiên cứu được chia thành hai nhóm và đều được bổ sung vitamin B tổng hợp trong thời gian 24 tháng. Nhóm thử nghiệm sử dụng Omega-3 chiết xuất từ tảo biển với liều lượng 2.000 miligam DHA mỗi ngày, trong khi nhóm đối chứng sử dụng giả dược.
Suốt quá trình này, người tham gia được theo dõi định kỳ thông qua phương pháp chụp cộng hưởng từ não, xét nghiệm máu và đánh giá chức năng nhận thức. Kết quả cho thấy nồng độ Omega-3 trong máu và DHA trong dịch não tủy của nhóm thử nghiệm đều tăng. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu không ghi nhận sự cải thiện đáng kể nào về trí nhớ, khả năng nhận thức hoặc thể tích của hồi hải mã - một vùng não đóng vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành ký ức.
“Thực tế, không có sự khác biệt đáng kể nào giữa những người dùng thực phẩm bổ sung Omega-3 và những người dùng giả dược”, tiến sĩ Hussein Yassine nói.
Tiến sĩ Richard Isaacson, giám đốc nghiên cứu tại Viện Bệnh thoái hóa thần kinh Florida, người không tham gia nghiên cứu, cho rằng kết quả này giúp điều chỉnh cách nhìn nhận về Omega-3. Theo ông, Omega-3 vẫn quan trọng với sức khỏe não bộ, nhất là ở người mang gen APOE4, biến thể làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer. Tuy nhiên, dưỡng chất này khó phát huy hiệu quả nếu người dùng chưa cải thiện sức khỏe nền.
Omega-3 vẫn cần thiết nhưng nên đến từ thực phẩm
Omega-3 là nhóm axit béo không bão hòa đa cần thiết cho cơ thể. Chúng có vai trò trong duy trì màng tế bào, hỗ trợ sức khỏe tim mạch, mắt, hệ thần kinh và não bộ. Cơ thể không tự sản xuất đủ Omega-3 nên cần bổ sung qua chế độ ăn.
Các nguồn Omega-3 tự nhiên gồm cá hồi, cá trích, cá thu, cá mòi, quả óc chó, hạt chia và hạt lanh. Dầu cá thường cung cấp EPA và DHA. EPA có liên quan đến tác dụng chống viêm và hỗ trợ tim mạch. DHA là thành phần quan trọng của não, mắt và hệ thần kinh trung ương.
Đối với người ăn chay, dầu tảo biển là nguồn cung cấp trực tiếp hai loại axit béo EPA và DHA. Bên cạnh đó, các loại thực phẩm như hạt chia, hạt lanh, hạt gai dầu và quả óc chó chứa nhiều ALA, một dạng Omega-3 tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng và hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Các chuyên gia chỉ ra rằng điểm khác biệt lớn giữa việc bổ sung Omega-3 từ thực phẩm tự nhiên và viên uống là thực phẩm nguyên chất cung cấp đồng thời nhiều dưỡng chất khác nhau. Điển hình như cá hồi tự nhiên không chỉ giàu Omega-3 mà còn bổ sung protein cùng các vitamin A, D, B12 và các khoáng chất như selen, kali. Tương tự, quả óc chó cũng cung cấp thêm magie, mangan, đồng, vitamin B6 cùng nhiều hợp chất sinh học có lợi cho cơ thể.
Dù vậy, phương pháp chế biến đóng vai trò quyết định đến giá trị dinh dưỡng của thực phẩm. Tiến sĩ Yassine lưu ý rằng nếu cá hồi được chế biến bằng cách chiên rán hoặc kết hợp với các món ăn chứa nhiều chất béo và muối thì lợi ích sức khỏe đối với người sử dụng sẽ giảm đi đáng kể.
Phòng ngừa sa sút trí tuệ cần cách tiếp cận toàn diện
Các chuyên gia nhận định kết quả nghiên cứu không phủ nhận vai trò của Omega-3 đối với não bộ. Dù vậy, dưỡng chất này chỉ là một phần trong chiến lược chăm sóc sức khỏe tổng thể. Tiến sĩ Yassine dẫn chứng thực tế tại vùng Địa Trung Hải. Tại đây, hàm lượng Omega-3 cao tỷ lệ thuận với khả năng nhận thức tốt của người dân. Tuy nhiên, hiệu quả này đến từ lối sống toàn diện bao gồm chế độ ăn nhiều cá béo, vận động thường xuyên và hạn chế áp lực tâm lý, thay vì việc sử dụng thực phẩm chức năng.
Ngược lại, dưỡng chất này khó phát huy tác dụng lâm sàng đối với những cá nhân có thói quen tiêu thụ thức ăn nhanh, ít vận động và căng thẳng kéo dài. Ở góc độ ngành công nghiệp, Tổ chức Toàn cầu về EPA và DHA Omega-3 đề xuất cần đánh giá nghiên cứu mới trong hệ thống các bằng chứng hiện có.
Dù các kết quả thực nghiệm còn tồn tại những quan điểm trái chiều cần tiếp tục làm rõ, giới chuyên môn thống nhất rằng thực phẩm bổ sung không thể thay thế cho lối sống khoa học. Để bảo vệ chức năng nhận thức, người dân được khuyến nghị xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng, tăng cường rau xanh, cá béo, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời bảo đảm chất lượng giấc ngủ và kiểm soát tốt các chỉ số huyết áp, đường huyết cùng mỡ máu.
