Không ít người vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ thấy hơi mệt, ăn uống kém hơn hoặc tức nhẹ vùng gan nên nghĩ đơn giản là cơ thể suy nhược, rối loạn tiêu hóa hay làm việc quá sức. Tuy nhiên, đó có thể là dấu hiệu của ung thư gan trên nền viêm gan B.
Ca bệnh điển hình: từ mệt mỏi đến ung thư gan
Ông H.V.Q., 54 tuổi, vào Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai sau một thời gian thấy cơ thể mệt mỏi kéo dài. Người bệnh có tiền sử viêm gan B hơn 10 năm nay. Trước đó, ông không ghi nhận những yếu tố nguy cơ đặc biệt từ lối sống, không thường xuyên sử dụng thực phẩm ôi thiu hay quá hạn. Tuy nhiên, kết quả thăm khám lần này lại cho thấy một tổn thương u gan, nghi ngờ ung thư biểu mô tế bào gan.
Để làm rõ bản chất khối u, các bác sĩ chỉ định sinh thiết u gan. Kết quả giải phẫu bệnh sau đó xác định bệnh nhân mắc ung thư biểu mô tế bào gan. Sau khi có chẩn đoán xác định, trường hợp của ông Q. được đưa ra hội chẩn liên khoa với sự tham gia của các chuyên ngành tiêu hóa, chẩn đoán hình ảnh, ngoại khoa và ung bướu. Cuối cùng, hội đồng thống nhất lựa chọn phương pháp đốt sóng cao tần cho người bệnh.
Hơn 7 triệu người Việt mang virus viêm gan B
Theo BS Lưu Thị Minh Diệp, Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, nhìn từ trường hợp của ông Q., điều khiến bác sĩ trăn trở không chỉ là một ca ung thư gan mới được phát hiện, mà là thực tế rất nhiều bệnh nhân mang viêm gan B trong nhiều năm nhưng không theo dõi sát, đến khi đi khám thì tổn thương đã hình thành.
BS Diệp cho biết, viêm gan B là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn tới ung thư gan. Ước tính khoảng 7,6 triệu người Việt Nam nhiễm virus viêm gan B, song đến nay chỉ hơn 1,6 triệu người chẩn đoán bệnh và khoảng 45.000 người được điều trị. Tương tự, chỉ khoảng 60.000 người được chẩn đoán viêm gan C và rất ít trường hợp tiếp cận điều trị trong số gần một triệu ca mắc.
Điều đáng lo là nhiều người bệnh biết mình mang viêm gan B nhưng không điều trị đều đặn hoặc không tái khám đúng hẹn. “Có trường hợp vẫn uống thuốc, nhưng sau một thời gian thấy cơ thể ổn định thì chủ quan, không quay lại kiểm tra. Cũng có người bỏ điều trị giữa chừng, chuyển sang dùng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các sản phẩm truyền miệng mà không có chỉ định rõ ràng. Đến khi mệt mỏi tăng lên, khối u lớn dần, thậm chí đã di căn, người bệnh mới quay lại bệnh viện”, BS Diệp cho hay.
Chủ quan - nguyên nhân khiến ung thư gan phát hiện muộn
Theo BS Diệp, đây là lý do nhiều ca ung thư gan không được phát hiện ở giai đoạn còn thuận lợi cho điều trị. Người bệnh thường không có biểu hiện quá rầm rộ ngay từ đầu. Không ít người vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ thấy hơi mệt, ăn uống kém hơn hoặc tức nhẹ vùng gan nên nghĩ đơn giản là cơ thể suy nhược, rối loạn tiêu hóa hay làm việc quá sức. Chính sự chủ quan ấy khiến cơ hội phát hiện sớm bị bỏ lỡ.
Trong trường hợp của ông Q., yếu tố nguy cơ nổi bật nhất mà bác sĩ nghĩ tới chính là tiền sử viêm gan B kéo dài. Từ biểu hiện mệt mỏi ban đầu, quá trình thăm khám, sinh thiết và hội chẩn đã giúp làm rõ bản chất tổn thương, từ đó đưa ra hướng xử trí phù hợp cho người bệnh.
BS Diệp cho biết, viêm gan B không đồng nghĩa chắc chắn sẽ dẫn đến ung thư gan, nhưng đây là nhóm bệnh nhân cần được theo dõi lâu dài và chặt chẽ. Điều quan trọng không phải chỉ là phát hiện mình có virus, mà còn là theo dõi tải lượng virus, đánh giá chức năng gan, phát hiện sớm các tổn thương bất thường và can thiệp đúng thời điểm.
Bác sĩ lo nhất người bệnh bỏ tái khám
Theo BS Diệp, tại đơn vị, với những bệnh nhân viêm gan B, bác sĩ luôn có chương trình theo dõi và khuyến cáo tái khám định kỳ. Thông thường, người bệnh cần quay lại theo lịch hẹn để làm các xét nghiệm chức năng gan, xét nghiệm liên quan đến ung thư gan và siêu âm đánh giá, nhằm phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ.
Vấn đề là không phải ai cũng tuân thủ được việc này. Có người ở xa, có người chủ quan vì chưa thấy triệu chứng, có người cho rằng chỉ cần uống thuốc là đủ. Nhưng với viêm gan B, việc không tái khám đều có thể khiến những thay đổi bất thường trong gan diễn ra âm thầm mà người bệnh không biết.
BS Diệp cho biết trong số các ca ung thư gan có nền viêm gan B mà trung tâm tiếp nhận, nhiều bệnh nhân đến viện khá muộn. Khi đó, khối u đã lớn, việc điều trị trở nên khó khăn hơn nhiều so với các trường hợp phát hiện ở giai đoạn sớm. Nếu tổn thương được nhận diện khi còn nhỏ, người bệnh có thể có thêm cơ hội với các phương pháp can thiệp ít xâm lấn như đốt sóng cao tần. Ngược lại, khi khối u phát triển lớn hoặc lan rộng, lựa chọn điều trị sẽ thu hẹp hơn.
Từ thực tế này, BS Diệp nhấn mạnh người mắc viêm gan B tuyệt đối không nên nghĩ rằng không đau tức là không có vấn đề. Gan là cơ quan có khả năng bù trừ tốt, vì thế nhiều tổn thương có thể tiến triển trong thời gian dài mà không gây biểu hiện rõ rệt. Đó cũng là lý do người bệnh không thể chờ cơ thể lên tiếng mới đi kiểm tra.
Bác sĩ cũng lưu ý thêm rằng không nên tự ý thay thế điều trị chuẩn bằng các phương pháp chưa được kiểm chứng. Với bệnh gan mạn tính nói chung và viêm gan B nói riêng, điều người bệnh cần nhất là theo dõi có hệ thống, đúng chuyên khoa, đúng lịch hẹn và đúng chỉ định.
Theo BS Lưu Thị Minh Diệp, với người mang viêm gan B, tái khám định kỳ không chỉ để kiểm tra tình trạng viêm gan, mà còn là cách quan trọng để sàng lọc, phát hiện sớm ung thư gan. Khi bệnh được phát hiện sớm, cơ hội điều trị sẽ khác rất nhiều so với lúc tổn thương đã tiến xa. Và trong cuộc đua với ung thư gan, sự chủ động của người bệnh luôn là yếu tố không thể thay thế.
