Cảnh báo từ chuyên gia: 3 kiểu ngủ Tết gây hại sức khỏe, tăng viêm và rối loạn chuyển hóa
Tết Nguyên đán thường là thời điểm nhịp sinh hoạt hàng ngày của nhiều người bị xáo trộn mạnh mẽ, đặc biệt là giấc ngủ. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Wang Luting từ Đài Loan, Trung Quốc, việc ngủ quá ít, ngủ quá nhiều hoặc thay đổi thói quen ngủ một cách đột ngột đều có thể gây ra những tác hại nghiêm trọng cho sức khỏe tổng thể. Ông nhấn mạnh rằng, ngủ sai nhịp không chỉ làm rối loạn quá trình chuyển hóa mà còn thúc đẩy tình trạng viêm mãn tính trong cơ thể.
Ngủ sai nhịp và hậu quả "lệch múi giờ xã hội"
Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng Châu Âu đã chỉ ra rằng, nếu "điểm giữa giấc ngủ" giữa ngày thường và cuối tuần lệch nhau quá 1,5 giờ, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái được gọi là "lệch múi giờ xã hội". Chỉ cần mức lệch này đã đủ để làm thay đổi đến 17 loại vi khuẩn đường ruột và làm tăng các chỉ dấu viêm quan trọng như GlycA và interleukin-6. Điều đáng chú ý là, dù ngủ nhiều hơn bình thường, cơ thể vẫn có thể cảm thấy mệt mỏi và rối loạn chức năng.
3 kiểu ngủ Tết cần tránh theo khuyến cáo của Tiến sĩ Wang
Tiến sĩ Wang cảnh báo rằng, dù trong dịp Tết có rảnh rỗi hay bận rộn, mọi người cũng không nên ngủ theo 3 kiểu sau đây để bảo vệ sức khỏe:
- Thức khuya rồi ngủ dậy muộn: Đây là kiểu "lệch múi giờ xã hội" điển hình. Ví dụ, nếu ngày thường bạn ngủ lúc 23 giờ và dậy lúc 6 giờ sáng, nhưng Tết lại ngủ đến 2 giờ sáng và dậy vào 10-11 giờ trưa. Vấn đề không nằm ở số giờ ngủ mà ở việc dời toàn bộ đồng hồ sinh học. Khi đó, cortisol tiết sai nhịp khiến buổi sáng không đủ tỉnh táo, insulin hoạt động kém hiệu quả dẫn đến dễ tăng đường huyết, và melatonin bị ức chế do ánh sáng đêm. Sự đảo lộn này làm cơ thể giống như đang trải qua tình trạng "jet lag" nhẹ liên tục, dẫn đến mệt mỏi dù ngủ đủ, tăng cảm giác thèm đồ ngọt, dễ tích mỡ bụng và thúc đẩy viêm mức độ thấp kéo dài. Nghiên cứu cho thấy, tình trạng này ở nam giới có liên quan mạnh mẽ hơn đến các chỉ số viêm.
- Ngủ quá nhiều: Ngủ từ 9 đến 11 tiếng mỗi ngày nghe có vẻ lành mạnh, nhưng ngủ quá mức lại liên quan đến việc tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và các vấn đề tim mạch trong nhiều nghiên cứu dịch tễ. Khi ngủ quá lâu, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm giảm, lưu thông máu chậm lại, và nhịp sinh học nội tại bị kéo dài một cách bất thường. Cơ thể rơi vào trạng thái "ì ạch sinh học", khiến càng ngủ càng nặng đầu, uể oải, và giảm động lực vận động. Ngủ nhiều cũng liên quan đến việc tăng CRP, một chỉ dấu viêm toàn thân. Nói cách khác, ngủ quá nhiều không giúp phục hồi mà có thể làm cơ thể trở nên trì trệ hơn.
- Thức trắng đêm rồi ngủ bù ban ngày: Đây là kiểu nguy hiểm nhất. Việc thức suốt đêm giao thừa để xem phim hoặc chơi bài, sau đó ngủ liền 5–7 tiếng vào ban ngày, có thể gây ra thiếu ngủ cấp tính làm tăng cortisol, tăng nhịp tim và gây stress oxy hóa. Khi ngủ bù vào ban ngày, giấc ngủ thường nông và thiếu pha ngủ sâu cần thiết cho sự phục hồi. Đồng hồ sinh học trung ương ở não và đồng hồ chuyển hóa ở gan, ruột bị lệch pha. Hậu quả bao gồm giảm nhạy insulin, tăng huyết áp tạm thời, tăng các cytokine gây viêm, và suy giảm miễn dịch. Chỉ một đêm thức trắng đã đủ để làm tăng phản ứng viêm trong máu vào ngày hôm sau. Nếu lặp lại nhiều ngày, nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tăng cân sẽ trở nên rõ rệt hơn.
Lời khuyên để duy trì giấc ngủ lành mạnh trong dịp Tết
Tiến sĩ Wang khuyên rằng, dù trong kỳ nghỉ Tết, thời điểm giữa giấc ngủ không nên lệch quá 1 đến 1,5 giờ so với bình thường. Nếu muốn nghỉ ngơi thêm, nên ngủ trưa từ 20 đến 30 phút thay vì dời toàn bộ giờ ngủ. Ông nhấn mạnh rằng, ngủ đủ là quan trọng, nhưng ngủ đúng nhịp còn quan trọng hơn nhiều. Ngủ sai cách không chỉ không giúp hồi phục sức khỏe mà còn có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng viêm âm thầm, càng nghỉ ngơi càng mệt mỏi và hình thành các bệnh tật tiềm ẩn.
Nguồn và ảnh: Health Sent, Family Doctor CHIẾN MY
