Thất nghiệp có thể trở thành trạng thái chuyển đổi việc bình thường trong tương lai, khi AI, tự động hóa và chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh thị trường lao động. Theo các chuyên gia, nhiều người có thể phải học lại kỹ năng và chuyển đổi công việc nhiều lần trong cuộc đời để thích ứng.
Sự phát triển mạnh mẽ của AI, tự động hóa và các công nghệ mới đang khiến thị trường lao động trở nên khó dự đoán hơn bao giờ hết. Nhiều công việc truyền thống dần biến mất, trong khi những vị trí việc làm mới liên tục xuất hiện với yêu cầu kỹ năng ngày càng cao.
Tại tọa đàm "Mất việc không phải là dấu chấm hết mà là cơ hội nâng cao kỹ năng, chất lượng lao động để tìm việc mới" do báo Dân trí tổ chức, các chuyên gia cho rằng người lao động cần chuẩn bị tâm thế học tập suốt đời để không bị bỏ lại phía sau trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động.
AI đang thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng
Ông Phạm Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Hưng Yên, nhận định thị trường lao động hiện nay đang thay đổi theo hướng kém ổn định hơn nhưng yêu cầu về kỹ năng ngày càng cao. Theo ông, AI và tự động hóa đang dần thay thế các công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, hành chính văn phòng, chăm sóc khách hàng theo kịch bản hay một số công việc kế toán đơn giản.
Song song với đó, cách tuyển dụng của doanh nghiệp cũng đang thay đổi. "Nhiều doanh nghiệp không còn quá đặt nặng bằng cấp mà ưu tiên kỹ năng thực tế, khả năng thích nghi, ngoại ngữ, tư duy công nghệ, kỹ năng giao tiếp và giải quyết vấn đề", ông Thành nói.
Theo ông, điều này buộc người lao động phải liên tục học tập và cập nhật kỹ năng mới. Quan niệm học một nghề rồi làm việc suốt đời đang dần trở nên lỗi thời khi công nghệ thay đổi quá nhanh. Không chỉ những lao động phổ thông, nhiều lao động có trình độ chuyên môn cũng đứng trước nguy cơ kỹ năng bị lạc hậu nếu không thường xuyên cập nhật kiến thức.
Lao động trung niên đối mặt nhiều thách thức
Một trong những nhóm chịu nhiều áp lực nhất từ quá trình chuyển đổi công nghệ là lao động trung niên. Ông Phạm Quang Thành cho biết việc chuyển đổi ngành nghề, tiếp cận công nghệ mới và học các kỹ năng mới thường khó khăn hơn đối với nhóm lao động này so với lao động trẻ. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp lại có xu hướng ưu tiên tuyển dụng lao động trẻ do khả năng thích nghi nhanh với công nghệ và phương thức làm việc mới.
Từ góc độ đào tạo nghề, ông Tạ Văn Xã, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Bắc Thăng Long, cho biết nhu cầu học nghề và học lại nghề hiện nay đang tăng mạnh. Theo ông, người lao động không chỉ học để có một nghề mà còn học để nâng cao khả năng chuyển đổi nghề nghiệp. Xu hướng này diễn ra ngày càng rõ nét khi nhiều ngành nghề truyền thống đang được thay thế hoặc thay đổi bởi công nghệ số.
"Người lao động cần vừa vững chuyên môn, vừa thành thạo các công cụ số để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và tránh nguy cơ bị thay thế bởi tự động hóa", ông Xã nói.
Học lại nhiều lần có thể trở thành bình thường
Theo ông Tạ Văn Xã, trong tương lai, thất nghiệp có thể không còn là một biến cố hiếm gặp mà sẽ trở thành trạng thái chuyển đổi mà nhiều người lao động phải trải qua. "Người lao động cần chấp nhận thực tế rằng việc thay đổi công việc và học lại kỹ năng có thể diễn ra nhiều lần trong cuộc đời", ông nói.
Theo vị chuyên gia, khi đó thất nghiệp không chỉ là khoảng thời gian khó khăn mà còn là cơ hội để mỗi người cập nhật kiến thức, công cụ và kỹ năng mới nhằm duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động.
Để thích ứng với xu thế này, ông Phạm Quang Thành cho rằng người lao động cần chuẩn bị bốn yếu tố quan trọng gồm tinh thần học tập suốt đời, khả năng thích ứng với thay đổi, kỹ năng số và các kỹ năng mềm như sáng tạo, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, tư duy phản biện. Trong khi đó, ông Tạ Văn Xã cho rằng người lao động cần giảm sự phụ thuộc vào bằng cấp và tập trung nhiều hơn vào năng lực thực hành.
Thực tế tại cơ sở đào tạo của ông cho thấy không ít người đã tốt nghiệp đại học nhưng vẫn quay lại học nghề để bổ sung kỹ năng thực tế đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. "Người lao động cần chủ động học hỏi và xem những giai đoạn khó khăn, kể cả thất nghiệp, là cơ hội để tái cấu trúc kỹ năng, kiến thức và năng lực của bản thân", ông Xã nói.
Theo các chuyên gia, trong một thị trường lao động thay đổi nhanh chóng bởi AI và công nghệ, lợi thế bền vững nhất của người lao động không còn nằm ở tấm bằng hay kinh nghiệm trong quá khứ, mà là khả năng học hỏi và thích ứng liên tục với những yêu cầu mới của công việc.
