Thị Trường Lao Động Quý I/2026: Thu Nhập Tăng, Cơ Cấu Chuyển Dịch Tích Cực
Tại cuộc họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế - xã hội quý I/2026 diễn ra vào sáng ngày 4/4, bà Nguyễn Thị Thanh Mai - Quyền trưởng Ban Thống kê dân số và lao động thuộc Cục Thống kê đã chia sẻ những đánh giá chi tiết về tình hình thị trường lao động và việc làm trong giai đoạn này. Bà Mai nhấn mạnh rằng thị trường lao động đã có những chuyển biến tích cực trên nhiều mặt, từ quy mô, cơ cấu, chất lượng đến thu nhập của người lao động.
Quy Mô Và Cơ Cấu Lao Động
Về quy mô, lực lượng lao động trong quý I/2026 ước đạt khoảng 53,6 triệu người. Con số này giảm nhẹ hơn 200.000 người so với quý trước, nhưng lại tăng đáng kể 687.800 người so với cùng kỳ năm trước. Sự sụt giảm theo quý chủ yếu mang tính thời điểm, do ảnh hưởng của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán khiến một bộ phận lao động tạm thời rời khỏi thị trường. Tuy nhiên, xét theo xu hướng dài hạn, quy mô lực lượng lao động vẫn tiếp tục mở rộng một cách ổn định.
Đáng chú ý, lao động khu vực thành thị có mức biến động nhanh hơn so với khu vực nông thôn, phản ánh tính nhạy cảm cao hơn trước các biến động kinh tế ngắn hạn. Về cơ cấu, lao động tiếp tục dịch chuyển theo hướng tích cực. Khu vực dịch vụ giữ vai trò dẫn dắt với tỉ trọng khoảng 41%, tiếp theo là khu vực công nghiệp – xây dựng chiếm 33,7%, và khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản còn 25,3%. Xu hướng chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ vẫn được duy trì vững chắc.
Biến Động Theo Ngành Và Tác Động Công Nghệ
Ở cấp ngành, một số lĩnh vực ghi nhận mức tăng lao động mạnh mẽ, đặc biệt là các ngành gắn liền với đầu tư hạ tầng. Cụ thể, ngành xây dựng tăng khoảng 426 nghìn lao động, tăng 49,7% so với cùng kỳ; ngành vận tải, kho bãi tăng 202.000 lao động, tương đương 9,3%. Trong khi đó, một số ngành thâm dụng lao động truyền thống như dệt may, da giày, chế biến gỗ lại ghi nhận xu hướng giảm sút.
Một điểm nổi bật là tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng nhanh chóng số lao động trong các ngành kinh tế số. Từ mức khoảng 1,3 triệu lao động vào năm 2024, đến quý I/2026, con số này đã tăng lên khoảng 1,5 triệu người, tăng gần 300.000 lao động, tương đương 16% so với cùng kỳ.
Chất Lượng Lao Động Và Thu Nhập
Về chất lượng lao động, tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,6%, tăng 0,8 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Tỉ lệ lao động phi chính thức giảm xuống còn 62,2%, cho thấy xu hướng cải thiện chất lượng việc làm và gia tăng việc làm chính thức. Tỉ lệ thất nghiệp duy trì ổn định ở mức 2,21%, trong đó khu vực thành thị được kiểm soát dưới 3%. Tỉ lệ lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng ở mức 4,2%, tương đương khoảng 2,24 triệu người, tăng nhẹ so với cùng kỳ.
Thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 9 triệu đồng/người/tháng, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản tăng cao nhất với 13,1%, tiếp đến là công nghiệp – xây dựng với 7,4% và dịch vụ với 7,1%.
Dự Báo Và Thách Thức
Dự báo thời gian tới, thị trường lao động năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục duy trì xu hướng tích cực, ổn định và chuyển dịch theo hướng nâng cao chất lượng. Việc làm sẽ tập trung nhiều hơn ở khu vực công nghiệp – xây dựng và dịch vụ; lao động nông nghiệp tiếp tục giảm. Tuy nhiên, tình trạng lao động chưa được sử dụng hết tiềm năng và một số vấn đề mang tính cấu trúc của thị trường lao động vẫn còn hiện hữu.
Trả lời câu hỏi của báo chí về thông tin cho rằng "tiền lương tăng nhưng đời sống người dân chưa thực sự được cải thiện?", Quyền trưởng Ban Thống kê dân số và lao động cho biết, mặc dù thu nhập bình quân tăng 8,5%, cao hơn mức tăng của chỉ số giá sinh hoạt (3,51%), song cảm nhận của người dân vẫn chưa thực sự tích cực. Tỉ lệ hộ đánh giá thu nhập "bằng hoặc cao hơn trước" đạt 95,8%, giảm nhẹ so với cùng kỳ và quý trước.
Theo bà Mai, thực trạng này được lý giải từ 3 nguyên nhân chính:
- Mức tăng thu nhập chưa đồng đều: Sự chênh lệch giữa các nhóm lao động và giữa khu vực thành thị – nông thôn còn khá rõ. Thu nhập khu vực thành thị chỉ tăng khoảng 5,7%, thấp hơn khu vực nông thôn (7,9%), khiến cảm nhận cải thiện đời sống ở đô thị kém tích cực hơn.
- Tỉ lệ lao động phi chính thức còn lớn: Hiện vẫn có tới 62,2% lao động làm việc trong khu vực phi chính thức – nhóm có thu nhập thấp, bấp bênh và thiếu ổn định. Dù thu nhập nhóm này có thể tăng nhanh hơn về tỉ lệ, nhưng nền thu nhập thấp khiến mức cải thiện tuyệt đối không đáng kể, từ đó ảnh hưởng đến cảm nhận chung.
- Áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng: Một số nhóm hàng thiết yếu có mức tăng giá cao hơn bình quân, như nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,55%, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 5,69%. Đây đều là các khoản chi tiêu thiết yếu, chiếm tỉ trọng lớn trong ngân sách hộ gia đình, làm "bào mòn" phần tăng thêm của thu nhập.
Tổng thể, thị trường lao động quý I/2026 cho thấy xu hướng phục hồi và chuyển dịch tích cực. Tuy nhiên, để cải thiện rõ nét chất lượng đời sống người lao động, cần tiếp tục thúc đẩy tạo việc làm bền vững, mở rộng khu vực chính thức, đồng thời kiểm soát tốt chi phí sinh hoạt thiết yếu.
