Cú sốc thực tế: Tân cử nhân chật vật tìm việc, nỗi sợ Tết ám ảnh
Tháng 6/2025, sau lễ tốt nghiệp đầy hoa và nước mắt, Mai (23 tuổi, Hà Nội) bước vào thị trường lao động với tâm thế hào hứng và những kỳ vọng rực rỡ về tương lai. Tuy nhiên, thực tế khắc nghiệt đã dội một gáo nước lạnh vào giấc mơ của tân cử nhân trẻ. Chỉ trong vòng 6 tháng ngắn ngủi, Mai đã phải "nhảy" việc đến tận 3 lần, một con số khiến chính bạn cũng phải giật mình.
Khoảng cách không tưởng giữa đào tạo và thực tế
"Trước khi đi làm, mình luôn nghĩ bản thân có đủ khả năng học hỏi và thích nghi nhanh với mọi môi trường mới. Nhưng thực tế phũ phàng là các doanh nghiệp hiện nay cần người làm được việc ngay lập tức, chứ không phải trả lương để mình học việc từ đầu," Mai chia sẻ với giọng đầy chua xót. Sự chênh lệch quá lớn giữa những kỹ năng được đào tạo trong trường lớp và yêu cầu thực tế từ nhà tuyển dụng đã khiến bạn rơi vào trạng thái hoang mang, tự ti về năng lực bản thân.
Mai từng rơi vào cái bẫy "học việc không lương" tại một cơ quan với danh nghĩa cao đẹp là cống hiến chất xám nhưng không nhận được bất kỳ khoản thù lao nào, đồng thời cũng không có lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng. "Mình đã bỏ ra rất nhiều tâm sức, làm việc với cường độ cao nhưng không được công nhận, không có thu nhập ổn định và cũng không nhìn thấy tương lai phía trước. Đó chính là lúc mình cảm thấy tồi tệ nhất trong cuộc đời," Mai kể lại với ánh mắt đầy mệt mỏi.
Những câu chuyện đồng cảnh ngộ
Cùng chung hoàn cảnh khó khăn, Thành Công (sinh năm 2003, Hà Nội) vừa rời thành phố Hồ Chí Minh sôi động để trở về nhà sau nhiều tháng chật vật tìm kiếm công việc phù hợp. Sau khi tốt nghiệp, Công đứng trước ngã rẽ khó khăn: tiếp tục học lên cao theo nguyện vọng của gia đình hoặc bắt đầu đi làm kiếm sống.
Quyết định từ chối những công việc trái ngành để kiên định với hướng nghiên cứu chuyên sâu, Công nhanh chóng rơi vào cảnh thất nghiệp khi Tết Nguyên đán đã cận kề. "Có những thời điểm khó khăn nhất, mình phải chạy xe Grab để trang trải sinh hoạt phí hằng ngày vì không muốn xin tiền từ bố mẹ. Nhưng đến khoản vé máy bay về quê ăn Tết, mình vẫn phải ngửa tay xin gia đình hỗ trợ vì thu nhập không đủ. Cảm giác đó thực sự rất tệ và tủi thân," Công tâm sự với giọng trầm buồn.
Độ lệch đáng báo động của thị trường lao động
Khoảng thời gian hậu tốt nghiệp, không riêng gì Mai và Công, đang trở thành giai đoạn nhiều bạn trẻ phải chật vật tìm kiếm chỗ đứng trong xã hội. Theo bà Đoàn Vân Anh, chuyên gia Quản trị Nhân sự Hệ thống, hiện tượng này phản ánh đúng "độ lệch" đáng báo động của thị trường lao động hiện nay.
"Tiêu chuẩn tuyển dụng giờ đây có thể gói gọn trong 3 chữ ngắn gọn nhưng đầy thách thức: 'Làm được việc'. Các doanh nghiệp không còn mặn mà với những bộ hồ sơ chỉ liệt kê bằng cấp, thành tích học tập mà đòi hỏi những minh chứng cụ thể về kết quả và dữ liệu thực tế mà ứng viên đã tạo ra. Chính sự thay đổi chuyển từ đánh giá tiềm năng sang đánh giá hiệu quả thực chiến đã tạo nên 'cú sốc nhiệt' cho những người trẻ chưa kịp trang bị tâm thế, biến khoảng thời gian sau tốt nghiệp thành giai đoạn thử thách khắc nghiệt nhất," bà Vân Anh phân tích.
Nỗi sợ vô hình trong những ngày Tết
Cái Tết đầu tiên sau khi rời ghế nhà trường bỗng chốc trở thành áp lực vô hình với nhiều bạn trẻ. Trong không khí sum họp gia đình, thước đo thành công của một năm làm việc thường được quy đổi một cách đơn giản thành "thưởng Tết" và "lì xì". Với những tân cử nhân như Mai và Công, đây thực sự là một gánh nặng tâm lý khó nói thành lời.
Vừa kết thúc thời gian thử việc, vẫn chưa có mức lương chính thức, Mai chỉ nhận được phần quà Tết trị giá 1 triệu đồng. Dù trân trọng sự hỗ trợ của công ty, nhưng con số này quá nhỏ bé so với kỳ vọng của gia đình, họ hàng về một đứa con "làm việc ở thủ đô, lương cao, cuộc sống ổn định".
"Bố mẹ luôn kỳ vọng mình ra trường là sẽ có công việc nhàn hạ, thu nhập tốt hơn thế hệ trước. Nhưng thực tế phũ phàng là mình vẫn phải nhận trợ cấp tiền nhà từ gia đình. Tết năm nay, mình phải tiết kiệm mọi khoản chi tiêu cá nhân để dành dụm mừng tuổi ông bà, bố mẹ và các cháu nhỏ một chút gọi là có," Mai chia sẻ với nỗi buồn hiện rõ trên khuôn mặt.
Nỗi sợ lớn nhất của nhiều bạn trẻ không phải là thiếu tiền, mà chính là những câu hỏi "xã giao" trong ngày Tết: "Lương tháng bao nhiêu?". "Thưởng Tết có cao không?". "Bao giờ thì lấy chồng/vợ?". Với Công, đó là sự lảng tránh không thể giấu được: "Mình rất sợ những câu hỏi về định hướng tương lai, công việc hiện tại, hay thậm chí là chuyện tình cảm cá nhân. Mình chỉ muốn trốn tránh tất cả những câu hỏi đó".
Lời khuyên từ chuyên gia tâm lý
Nhìn nhận về "nỗi sợ Tết" của người trẻ, Thạc sĩ Dương Minh Đoàn, chuyên gia tâm lý có nhiều năm kinh nghiệm, cho rằng xã hội và gia đình dường như đang đặt lên vai các tân cử nhân những gánh nặng quá sức chịu đựng. Tết mang theo không khí sum họp ấm áp nhưng vô tình cũng kéo theo những cuộc so sánh khốc liệt về thành tựu, khiến người trẻ khó có thể tĩnh tâm lắng nghe chính mình.
Thạc sĩ Đoàn chia sẻ: "Thực ra, đi chậm không đồng nghĩa với việc đi sai đường. Cuộc đời mỗi người không phải là một đường đua nước rút mà ai về đích sớm hơn mới là người chiến thắng. Có những loài hoa nở sớm rực rỡ, nhưng cũng có những cái cây cần nhiều thời gian hơn để bén rễ sâu vào lòng đất trước khi vươn mình mạnh mẽ. Sự dũng cảm của người trẻ hôm nay không chỉ là việc nỗ lực tiến về phía trước, mà còn là bản lĩnh không tự coi mình là kẻ thất bại khi con đường mình đi khác với kỳ vọng của số đông".
Thay vì biến Tết thành áp lực với những câu hỏi về lương thưởng, địa vị xã hội, hãy để mùa xuân trở về đúng nghĩa là sự nâng đỡ và bao dung. Một câu hỏi giản dị 'Con có ổn không?', 'Dạo này sống thế nào?' đôi khi có giá trị tinh thần hơn ngàn lời hỏi thăm về vật chất. Bởi sau một năm dài kiệt sức với công việc và cuộc sống, điều người trẻ cần nhất khi trở về nhà là sự vỗ về, thấu hiểu, để họ hiểu rằng: Dù thành công hay chưa, nhà vẫn là nơi để về, chứ không phải nơi để sợ hãi và trốn chạy".
