Báo cáo Navigos cảnh báo: Nhiều công việc có nguy cơ 'biến mất' vì AI trong 3-5 năm tới
Những công việc dễ bị thu hẹp hoặc thậm chí 'biến mất' hoàn toàn vì bị trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế trong giai đoạn 3-5 năm tới đã được nêu rõ trong 'Báo cáo lương và thị trường lao động 2026' do Navigos Group - tập đoàn cung cấp dịch vụ tuyển dụng sở hữu nền tảng VietnamWorks - công bố đầu năm nay.
Báo cáo này là kết quả từ cuộc khảo sát quy mô lớn với sự tham gia của hơn 250 doanh nghiệp trong nước và quốc tế, cùng 1.600 người lao động Việt Nam đang làm việc ở 16 ngành nghề khác nhau và nhiều cấp bậc từ nhân viên đến quản lý.
Nhóm công việc có nguy cơ cao nhất: Tính lặp lại và thao tác đơn giản
Nhóm bị ảnh hưởng mạnh mẽ nhất theo báo cáo là các công việc có tính chất lặp lại, thao tác đơn giản và quy trình chuẩn hóa. Cụ thể, những vị trí có tỷ lệ thay thế cao bao gồm:
- Nhân viên thu tiền điện, nước tại nhà (hơn 49%)
- Nhân viên nhập liệu (hơn 32%)
- Nhân viên tiếp thị qua điện thoại (hơn 30%)
- Nhân viên soát vé (30%)
Đây là những vị trí dễ dàng được thay thế bởi các công nghệ hiện đại như hệ thống thanh toán trực tuyến, chatbot hỗ trợ khách hàng, hoặc các hệ thống tự động xác thực thông minh.
Nhóm thứ hai: Các công việc bán chuyên môn
Nhóm thứ hai chịu ảnh hưởng từ sự mở rộng của công nghệ số bao gồm:
- Giao dịch viên ngân hàng (hơn 24%)
- Nhân viên bán hàng tận nơi, phát báo (hơn 17%)
- Công nhân làm công việc thủ công, bán thủ công (hơn 14%)
Sự phổ biến ngày càng tăng của ngân hàng số, thương mại điện tử, cùng với sự xuất hiện của robot và dây chuyền tự động hóa đang làm giảm nhu cầu đối với các vị trí này một cách đáng kể.
Ảnh hưởng mở rộng sang cả công việc kỹ năng nghề nghiệp
Đáng chú ý, báo cáo còn chỉ ra một nhóm khác gồm các công việc 'kỹ năng nghề nghiệp' cũng xuất hiện trong danh sách có nguy cơ suy giảm:
- Kế toán/ghi sổ/tính lương (hơn 14%)
- Biên/phiên dịch (14%)
- Thiết kế đồ họa (11,2%)
Điều này cho thấy ảnh hưởng của AI đã mở rộng sang cả những lĩnh vực có yếu tố chuyên môn cao, đặc biệt là với sự xuất hiện của các phần mềm tự động hóa tài chính thông minh, các công cụ dịch thuật chất lượng cao, và ứng dụng AI trong thiết kế sáng tạo.
Người lao động cần thay đổi gì để thích ứng?
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các chuyên gia tuyển dụng từ Navigos nhấn mạnh: Người lao động cần chủ động đánh giá mức độ rủi ro của ngành nghề hiện tại, xác định sớm các kỹ năng còn thiếu và xây dựng lộ trình dịch chuyển nghề nghiệp nếu cần thiết.
Với người trẻ, đây được xem là thời điểm vàng để thử nghiệm các vai trò mới, nhận các dự án đa dạng hoặc tận dụng cơ hội nghề tay trái có giá trị phát triển lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào thu nhập ngắn hạn.
Yêu cầu mới từ doanh nghiệp: Năng lực công nghệ trở thành tiêu chí phổ biến
Trong 3-5 năm tới, với sự dịch chuyển mạnh mẽ của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và AI diễn ra sâu rộng, doanh nghiệp đã xác định rõ những năng lực cốt lõi cần được ưu tiên.
Nổi bật nhất là yêu cầu về khả năng hiểu và ứng dụng công nghệ trong công việc, với hơn 76,8% doanh nghiệp ưu tiên tiêu chí này. Tỷ lệ vượt trội này cho thấy kỳ vọng năng lực công nghệ không còn giới hạn trong các vị trí chuyên môn kỹ thuật, mà đã trở thành yêu cầu phổ biến đối với hầu hết các vai trò trong doanh nghiệp.
Tuy nhiên, dù AI mang tới nhiều công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, việc thiếu kiến thức chuyên sâu về cách vận hành AI vẫn là rào cản lớn. Các chuyên gia khuyến nghị người lao động không chỉ nên học cách sử dụng công cụ, mà cần hiểu cách AI vận hành, cách ứng dụng AI vào từng ngữ cảnh công việc cụ thể để tạo ra lợi thế cạnh tranh thực sự trong thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng.
