“Tôi như bị phản bội”: Tiếng than xé lòng của giám đốc Microsoft 62 tuổi
Sau ba thập kỷ cống hiến cho Microsoft, ông Joe Friend – cựu giám đốc 62 tuổi – chưa bao giờ nghĩ mình sẽ nhận email sa thải lạnh lùng. Vào tháng 5/2025, ông và 14 đồng nghiệp trong nhóm bất ngờ bị chấm dứt hợp đồng, xóa sạch mọi “vùng an toàn” nghề nghiệp từng được xây dựng suốt 31 năm.
“Tôi không hoàn toàn ngạc nhiên trước việc sa thải. Tôi chỉ ngạc nhiên khi mình cũng nằm trong số đó”, người đàn ông gia nhập Microsoft từ năm 1994 chia sẻ. Ông cảm thấy như bị phản bội khi công ty phá vỡ lời hứa ngầm về sự ổn định và phần thưởng cho nhân viên trung thành.
Thị trường việc làm 2025: Bức tranh u ám toàn cầu
Câu chuyện của ông Friend không phải cá biệt. Ông Mody Khan, cựu kiến trúc sư giải pháp đám mây tại Microsoft, mất việc từ tháng 12/2024 nhưng đến một năm sau vẫn vật lộn tìm việc mới. Dù có 5 năm kinh nghiệm tại tập đoàn công nghệ, ông Khan thậm chí khó nhận được lời mời phỏng vấn.
“Tôi liên tục nộp đơn và tham gia phỏng vấn, nhưng đều bị từ chối ở khắp mọi nơi”, ông Khan, sống tại Texas, cho biết. Ông đã tiêu hết quỹ dự phòng và đối mặt nguy cơ mất nhà vì chậm thanh toán thế chấp.
Theo báo cáo từ Challenger, tính đến tháng 11/2025, các công ty công nghệ Mỹ đã thông báo sa thải khoảng 154.000 nhân viên, tăng 17% so với năm trước và là con số cao nhất trong mọi lĩnh vực. Không chỉ công nghệ, ngành tài chính, bán lẻ, sản xuất và dịch vụ cũng ghi nhận đợt cắt giảm nhân sự mạnh.
Nghịch lý: Doanh nghiệp lãi khủng vẫn sa thải ồ ạt
Điều đáng nói là nhiều tập đoàn vẫn báo cáo lợi nhuận kỷ lục trong năm 2025. Tại Việt Nam, nhóm doanh nghiệp tư nhân từ cao su đến dệt may, bán lẻ đều ghi nhận kết quả kinh doanh sáng với lợi nhuận tăng trưởng mạnh. Nhiều công ty thậm chí đạt mức lãi sau thuế cao nhất lịch sử.
Trên toàn cầu, các gã khổng lồ công nghệ như Meta, Microsoft, Amazon và Alphabet tiếp tục cắt giảm nhân sự mạnh dù doanh thu và đầu tư tăng. Các khoản chi cho AI và công nghệ mới vẫn được duy trì mở rộng trong khi lực lượng lao động bị thu nhỏ.
Salesforce là ví dụ điển hình. Giữa năm 2025, tập đoàn báo cáo doanh thu quý đạt hơn 10,2 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ, đồng thời thông báo tăng 20 tỷ USD kế hoạch mua lại cổ phiếu. Thế nhưng, công ty vẫn cắt giảm thêm 4.000 việc làm trong bộ phận hỗ trợ khách hàng.
CEO Marc Benioff giải thích ông “cần ít nhân viên hơn” vì đang đầu tư mạnh vào AI. Ông tự hào tuyên bố AI đã đảm nhiệm 30-50% công việc, giúp giảm 17% chi phí.
Hiện tượng “AI-washing”: Lý do hay chiêu trò?
Một số chuyên gia cảnh báo về hiện tượng “AI-washing”, khi các công ty sử dụng lý do AI để biện minh cho việc sa thải, trong khi động cơ thực sự có thể xuất phát từ tác động thuế quan, tuyển dụng quá mức trong đại dịch hoặc đơn giản là thay thế nhân lực lương cao bằng lao động giá rẻ.
“ChatGPT chỉ mới được phát hành ba năm trước… Không phải cứ một công nghệ mới ra đời là lực lượng lao động lại ngay lập tức thích nghi. Đó không phải là cách mọi việc diễn ra”, Martha Gimbel, giám đốc điều hành Budget Lab tại Đại học Yale, nhận định.
Theo The Guardian, nhiều CEO bị cáo buộc thực hiện “chiêu trò tẩy trắng bằng trí tuệ nhân tạo” để hợp lý hóa quyết định sa thải.
Thực trạng thị trường lao động Việt Nam 2025
Tại Việt Nam, bức tranh thị trường lao động năm 2025 cũng ẩn chứa thách thức sâu sắc. Tỷ lệ lao động phi chính thức vẫn chiếm 63,1% tổng số lao động có việc làm, phản ánh tính bền vững của việc làm chưa cao.
Tình trạng thiếu việc làm có xu hướng tăng nhẹ trong ngắn hạn, tập trung chủ yếu ở khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản và nông thôn. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi quý IV/2025 lên tới 9,04%, cao gấp nhiều lần tỷ lệ chung.
Đáng chú ý, khoảng 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, phản ánh sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thị trường.
Cơ hội việc làm 2026: Thích nghi hay bị đào thải
Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự báo, trong khi khoảng 92 triệu việc làm mất đi dưới tác động của AI và tự động hóa, thế giới cũng sẽ tạo ra tới 170 triệu vị trí việc làm mới trước năm 2030.
Các ngành nghề đòi hỏi sự tương tác nhân văn, tư duy phản biện, sáng tạo và chăm sóc con người sẽ trở thành điểm tựa của thị trường lao động. Các vị trí như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, trị liệu tâm lý, dịch vụ xã hội được dự báo khó thay thế bởi tự động hóa.
AI còn tạo nền tảng cho nghề nghiệp mới như:
- Chuyên gia hợp tác AI – thiết kế cách con người và AI cùng làm việc hiệu quả
- Nhà kiểm định mô hình AI – đảm bảo thuật toán hoạt động công bằng, minh bạch
- Chuyên viên đạo đức AI – giám sát tính minh bạch và đạo đức trong triển khai AI
- Kỹ sư tương tác con người – máy – thiết kế hệ thống tương tác tự nhiên, dễ tiếp cận
Việt Nam trong cuộc đua thích ứng AI
Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tiếp cận AI nhanh. Theo khảo sát của Microsoft năm 2024, 88% lao động tri thức tại Việt Nam đã sử dụng AI tạo sinh trong công việc, cao hơn mức trung bình toàn cầu 75%.
Báo cáo Lương và Thị trường Lao động năm 2026 của Navigos Group ghi nhận hơn 89% người lao động sẵn lòng học thêm kỹ năng để thích nghi với AI và công nghệ mới. Kỹ năng AI và khả năng thích ứng trở thành chuẩn mới được doanh nghiệp kỳ vọng.
Người lao động thời 4.0 sẽ không cạnh tranh với AI mà cạnh tranh với người biết làm việc “cùng AI” hiệu quả. Song song đó, mô hình freelance, gig economy và làm việc từ xa mở ra cơ hội thu nhập cao cho nhóm lao động sở hữu kỹ năng số, ngôn ngữ và sáng tạo nội dung.
Lời cảnh báo và cơ hội mới
Làn sóng sa thải 2025 không đơn thuần là những con số cắt giảm hay email thông báo lạnh lùng. Đó là lời cảnh báo rõ ràng rằng “vùng an toàn nghề nghiệp” đang co lại nhanh hơn chúng ta tưởng.
Năm 2026 có thể không phải năm của sự ổn định tuyệt đối, nhưng sẽ là năm của những người biết chuyển mình, học nhanh hơn, thích nghi tốt hơn và hợp tác với công nghệ thay vì đối đầu.
Sau cơn bão, thị trường việc làm không biến mất. Nó chỉ thay đổi luật chơi. Trong luật chơi mới ấy, lợi thế không thuộc về người thâm niên nhất, mà thuộc về người linh hoạt nhất – những người biết kết hợp kỹ năng truyền thống với khả năng làm chủ công nghệ mới.
