Võ Cổ Truyền Bình Định: Hành Trình 5 Thế Kỷ Hướng Tới UNESCO
Đằng sau những đường quyền uyển chuyển và thế võ tinh tế của võ cổ truyền Bình Định là cả một kho tàng văn hóa phi vật thể đồ sộ, đang được khẩn trương hoàn thiện hồ sơ với kỳ vọng cao được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là bước tiến quan trọng trong nỗ lực bảo tồn và quảng bá di sản võ học đặc sắc của Việt Nam.
Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Qua Các Thời Kỳ
Theo các tài liệu lịch sử có giá trị, võ cổ truyền Bình Định đã hình thành từ rất sớm, khởi nguồn từ năm 1471 khi Vua Lê Thánh Tông lập phủ Hoài Nhơn và cử các võ tướng tài giỏi về đây trấn giữ, đồng thời truyền dạy võ nghệ cho nhân dân địa phương. Trải qua thời kỳ Tây Sơn thế kỷ 18 - giai đoạn được xem là đỉnh cao của võ học Bình Định với cuộc khởi nghĩa vang dội của anh em nhà Tây Sơn - cho đến nay, nền võ học này đã tồn tại và phát triển bền vững qua hơn 5 thế kỷ, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân.
Điểm đặc biệt của môn võ này là sở hữu một hệ thống giá trị toàn diện, bao gồm võ lý, võ đạo, võ thuật, võ y, võ nhạc và võ phục, tạo nên bản sắc riêng biệt, không thể nhầm lẫn trong nền võ học dân tộc Việt Nam. Nhiều làng võ nổi tiếng như An Vinh, Thuận Truyền, An Thái, Phương Danh... đã trở thành những "địa chỉ đỏ" của văn hóa thượng võ miền Trung, thu hút hàng nghìn người theo học qua nhiều thế hệ.
Dấu Mốc Quan Trọng Và Cơ Hội Mới Sau Sáp Nhập Tỉnh
Vào ngày 28 tháng 3 năm 2025, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính đã chính thức ký văn bản đồng ý trình UNESCO xem xét đưa "Võ cổ truyền Bình Định" vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình 13 năm kể từ khi được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2012, đồng thời mở ra một chương mới đầy triển vọng cho miền đất võ này.
Bối cảnh hiện nay có sự thay đổi đáng kể khi Bình Định và Gia Lai đã hợp nhất thành tỉnh Gia Lai mới, với địa bàn rộng lớn hơn và tiềm năng kinh tế - văn hóa đa dạng hơn. Việc sáp nhập không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn tạo cơ hội kết nối võ cổ truyền Bình Định với không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên - một di sản đã được UNESCO công nhận từ năm 2005, tạo nên sự giao thoa văn hóa độc đáo.
Theo ông Bùi Trung Hiếu - Chủ tịch Liên đoàn Võ thuật cổ truyền tỉnh, sau sáp nhập, dư địa phát triển phong trào võ cổ truyền trên địa bàn tỉnh là rất lớn. Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi cần tập trung vào việc hệ thống hóa các giá trị cốt lõi của võ cổ truyền Bình Định, tạo nền tảng khoa học vững chắc hướng đến mục tiêu cao cả là được UNESCO ghi danh."
Thành Tựu Ấn Tượng Và Nỗ Lực Bảo Tồn Di Sản
Những con số thống kê ấn tượng minh chứng cho sức sống mãnh liệt của võ học Bình Định:
- Năm 2025, tỉnh có 2 đại võ sư quốc tế, 26 đại võ sư quốc gia, 85 võ sư các cấp và 415 huấn luyện viên.
- Toàn tỉnh có 177 võ đường đang hoạt động với hơn 12.000 võ sinh tham gia tập luyện thường xuyên.
- Giai đoạn 2020-2025, Liên đoàn Võ thuật cổ truyền tỉnh đã sưu tầm được 12 bài quyền tiêu biểu và cấp định danh chuyên môn cho 4.622 võ sư, võ sinh.
- Các võ sĩ của tỉnh đã giành tổng cộng 791 huy chương tại các giải đấu, trong đó có 324 huy chương vàng, giữ vững vị trí nhóm dẫn đầu toàn quốc về thành tích thi đấu.
Việc được UNESCO ghi danh không chỉ là sự khẳng định giá trị văn hóa dân tộc mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo về nhu cầu cấp thiết phải có những chính sách cụ thể để bảo vệ di sản trước áp lực của quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng.
Năm 2025, tỉnh Bình Định (trước khi sáp nhập) đã triển khai nhiều chương trình bảo tồn và phát huy giá trị võ cổ truyền, tập trung vào ba trụ cột chính:
- Sưu tầm và nghiên cứu: Hệ thống hóa các bài quyền, thế võ truyền thống.
- Số hóa di sản: Xây dựng website quảng bá và biên tập nội dung đa phương tiện.
- Truyền dạy và phổ biến: Mở rộng đào tạo cho thế hệ trẻ và quảng bá ra quốc tế.
Đến nay, hơn 100 bài võ cổ đã được số hóa thành công, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu giữ, nghiên cứu và lan tỏa di sản quý giá này đến với thế hệ trẻ và bạn bè quốc tế. Những nỗ lực này không chỉ bảo vệ di sản mà còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng hồ sơ trình UNESCO, từng bước hiện thực hóa ước mơ đưa võ cổ truyền Bình Định lên tầm cao mới.
