Nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ: Tết Cả là Di sản văn hóa tinh thần số 1 của Việt Nam
Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều biến động, việc gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp của Tết cổ truyền ngày càng trở nên cấp thiết, không chỉ để tôn vinh quá khứ mà còn để định hình bản sắc trong tương lai. Nhân dịp đầu xuân, phóng viên đã có cuộc trò chuyện sâu sắc với nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ về ý nghĩa sâu xa của Tết và trách nhiệm bảo tồn những giá trị thiêng liêng này trong cuộc sống đương đại.
Ý nghĩa vượt thời gian của Tết Nguyên đán
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ mở đầu bằng việc nhấn mạnh: "Tết Nguyên đán, dân ta gọi là Tết Cả. Cụ Phan Kế Bính từ đầu thế kỷ XX đã viết rằng 'Tết này ăn to hơn cả các Tết trong một năm'." Ông khẳng định, từ góc độ văn hóa, đây có thể được coi là Di sản văn hóa tinh thần quan trọng số 1 trong tổng thể văn hóa Việt Nam.
Giá trị của Tết được thể hiện qua ba khía cạnh chính:
- Về thời gian: Tết kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai trong một dòng chảy bất tận, đánh dấu sự kết thúc của một chu kỳ và mở ra một khởi đầu mới.
- Về không gian: Tết lan tỏa khắp mọi vùng miền của đất nước, với quy mô và sức ảnh hưởng mà không lễ hội cổ truyền nào sánh bằng, vừa là kết quả, vừa là động lực trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước.
- Về chủ thể: Tết dành cho tất cả mọi người, bất kể hoàn cảnh, tạo sự bình đẳng trước tuổi tác và truyền thống.
Ông Vỹ vui mừng chia sẻ rằng văn hóa Tết ngày càng rộn ràng và chu đáo hơn so với thời kỳ chiến tranh, đặc biệt sau công cuộc Đổi mới năm 1986, khi kinh tế phục hồi và xã hội phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đón Tết. Các giá trị truyền thống được chú trọng, bản sắc văn hóa được thấu hiểu sâu sắc hơn, và quá trình bảo tồn ngày càng khởi sắc.
Trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị Tết
Khi được hỏi về ý nghĩa của việc giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt trong dịp Tết, nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ nhấn mạnh: "Việc bảo tồn bản sắc văn hóa gắn liền với thấu hiểu giá trị cần bảo tồn, phát huy và phát triển theo các giá trị đó, đồng thời quảng bá, lan tỏa Tết trong cộng đồng và ra thế giới."
Ông giải thích rằng những giá trị như uống nước nhớ nguồn, cố kết cộng đồng, từ thiện ái hữu khi được tích tụ và bùng phát sẽ minh chứng cho tinh thần quốc gia-dân tộc. Việc giữ gìn bản sắc trong văn hóa Tết giúp định nghĩa chúng ta là ai trong thế giới đa dạng, đồng thời ổn định nền tảng cho sự vận động tương lai. Tết là dịp để các thế hệ truyền lại những giá trị sống, ứng xử mẫu mực, kỳ vọng vào hạnh phúc và sự an lành.
Trao truyền ý thức cho thế hệ trẻ
Về việc làm thế nào để người trẻ ngày nay trân trọng giá trị văn hóa truyền thống, ông Vỹ cho rằng: "Cái cần đầu tiên là giúp đỡ, trao truyền ý thức cho mọi người rằng hôm nay sẽ là truyền thống của ngày mai." Ông ví những giá trị tốt đẹp chúng ta thừa hưởng như của hồi môn quý giá từ tổ tiên, nâng đỡ tinh thần qua thời gian.
Nhà nghiên cứu nhấn mạnh: "Văn hóa là vận động bất tận, mỗi thế hệ là một lát cắt trong quá trình đó. Không chỉ gìn giữ và bảo tồn giá trị Tết tốt đẹp, mà trên nền tảng đó, cần sáng tạo và tạo giá trị cho tương lai. Những gì chân-thiện-mỹ sẽ lưu lại với thời gian."
Cuộc trò chuyện kết thúc với lời chúc năm mới an lành và thành công đến nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vỹ, người đã góp phần làm sáng tỏ những giá trị vĩnh hằng của Tết cổ truyền trong lòng dân tộc Việt Nam.
