TP.HCM đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc đô thị toàn diện sau khi sáp nhập Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương từ tháng 7.2025, hình thành siêu đô thị rộng hơn 6.770 km2 với dân số hơn 14 triệu người. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh đây là quyết sách chiến lược, tạo động lực mới để TP vươn tầm trở thành top 100 thành phố đáng sống trên thế giới vào năm 2030 và tầm nhìn đến 2045.
Chiến lược '1 không gian - 3 vùng - 1 đặc khu'
Theo Chủ tịch Nguyễn Văn Được, TP.HCM sẽ ưu tiên rà soát, điều chỉnh quy hoạch mới theo tầm nhìn '1 không gian - 3 vùng - 1 đặc khu'. Trong đó, khu vực TP.HCM cũ là 'thủ phủ tài chính và công nghệ cao'; Bình Dương cũ là 'thủ phủ công nghiệp'; Bà Rịa-Vũng Tàu cũ là 'thủ phủ kinh tế biển', đóng vai trò cửa ngõ cảng biển quốc tế và trung tâm công nghiệp năng lượng.
Với Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội, TP.HCM là địa phương thứ hai (sau Hà Nội) được phép tích hợp các quy hoạch thành một bản quy hoạch tổng thể. Hiện TP đang lập Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, dự kiến phê duyệt vào cuối tháng 10.2026. Đề cương xác định đến năm 2050, TP.HCM nằm trong nhóm 100 thành phố có chất lượng sống tốt nhất thế giới, đồng thời là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, logistics, giáo dục, KH-CN và đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực.
Giảm chi phí nền kinh tế đô thị
TS Nguyễn Đỗ Dũng, chuyên gia quy hoạch đô thị, cho rằng câu hỏi quan trọng là TP mới có vận hành hiệu quả hơn hay không. 'Tăng trưởng 2 con số không đến từ việc mở rộng địa giới, mà đến từ việc giảm chi phí của nền kinh tế đô thị', ông Dũng nói. Ông khuyến nghị tổ chức không gian theo nguyên tắc khống chế đô thị lõi trong Vành đai 3, bên trong là vùng tái phát triển nén có chọn lọc quanh các ga metro, trung tâm tài chính, dịch vụ, giáo dục. Bên ngoài Vành đai 3 là các đô thị vệ tinh tự chủ, có việc làm, tiện ích và kết nối giao thông nhanh vào trung tâm.
TP.HCM mới được nhìn như hệ thống 3 trung tâm lớn: vùng lõi đô thị giới hạn bởi Vành đai 3, vùng đô thị - công nghiệp phía bắc, và vùng đô thị - công nghiệp - kinh tế biển quanh vịnh Cần Giờ - Gành Rái. 'Nếu Thủ Thiêm là nơi kết nối với dòng vốn, Bình Dương kết nối với chuỗi sản xuất, thì Gành Rái phải là nơi kết nối với dòng hàng, dòng năng lượng và thương mại biển toàn cầu', TS Nguyễn Đỗ Dũng nhận định.
Phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD)
Nhiều chuyên gia cho rằng TP.HCM cần ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông đa phương thức, đặc biệt là metro, để kết nối các trung tâm. UBND TP.HCM đã phê duyệt ranh giới lập quy hoạch 5 khu vực TOD xung quanh các nhà ga thuộc tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) với tổng diện tích gần 940 ha.
Kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Phó chủ tịch Hội KTS VN, phân tích rằng môi trường cư trú và mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn là hai nội dung quyết định tái cấu trúc đô thị. Với mô hình TOD, cư dân tiếp cận tiện ích tại chỗ và dịch vụ qua metro. Ông cho biết Trung ương đã giao TP.HCM đưa vào sử dụng 200 km metro năm 2030 và hoàn chỉnh mạng lưới năm 2050. TP có thể thiết lập 'bản đồ phục vụ đi lại' với bán kính 1 km quanh mỗi ga, xác định vùng trắng để thiết kế tuyến xe buýt nhỏ, xe buýt nhanh làm 'lớp giao thông thứ hai'. Các ga ngoại ô, depot có thể phát triển TOD phục vụ nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội, giảm áp lực cho khu trung tâm.
Đầu tư hạ tầng đồng bộ
Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Trần Quang Lâm cho biết TP đang triển khai nhiều công trình hạ tầng tầm vóc. Về metro, TP đã khởi công đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ, metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và đoạn Bến Thành - Tham Lương. Sắp tới, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, metro số 6 từ Phú Hữu đến sân bay Tân Sơn Nhất và các tuyến kết nối khu vực Bình Dương cũ sẽ được khởi công. Hệ thống cảng biển và logistics cũng được đầu tư đồng bộ, TP đã chọn nhà đầu tư dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, động thổ cảng Gemalink giai đoạn 2.
TP.HCM cũng lên kế hoạch xây dựng thêm nhà ở, nhà ở xã hội, nhà tái định cư. Hiện có hơn 40.000 nhà ven sông, kênh rạch cần cải tạo với tổng mức vốn đầu tư sơ bộ khoảng 300.000 tỉ đồng. Ông Lâm cho biết các dự án này không chỉ chỉnh trang đô thị, cải thiện vệ sinh môi trường mà còn giúp người dân có nơi sinh sống tốt hơn.
