Những Báu Vật Linh Thiêng Tự Tìm Đường Về Với Cộng Đồng
Tại bản Lạ, xã Lượng Minh, tỉnh Nghệ An, người dân đang gìn giữ và thờ tự một bức tượng Phật bằng đồng màu sẫm có niên đại từ năm 1757. Bức tượng này không chỉ là một hiện vật cổ mà còn là điểm tựa tinh thần vững chắc, gắn bó sâu sắc với đời sống tâm linh của cả cộng đồng. Qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây đã lưu truyền những câu chuyện ly kỳ xoay quanh số phận của pho tượng, đặc biệt là khả năng kỳ lạ tự quay về sau mỗi lần bị thất lạc hoặc đánh cắp.
Hành Trình Gian Truân Của Bức Tượng Phật Cổ
Theo lời kể của các cụ cao niên trong bản, bức tượng Phật được lập nên từ năm 1757, do chính người dân địa phương cùng nhau đóng góp tiền bạc, thuê thợ lành nghề đúc thành để cầu mong bình an, mùa màng tươi tốt. Ban đầu, tượng được đặt trong một tháp thờ trang nghiêm để dân bản tới dâng hương. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của chiến tranh tàn phá, từ năm 1953, bức tượng quý được giao cho trưởng bản cất giữ cẩn thận. Mãi đến năm 2005, khi nhà văn hóa bản được hoàn thành, pho tượng mới chính thức được rước về thờ tự tại đây.
Trải qua hàng trăm năm, bức tượng đã mang trên mình những dấu tích thời gian rõ rệt. Phần chóp trên đỉnh đầu đã bị mất và được thay thế bằng vật liệu khác, trong khi phía trước ngực vẫn lưu lại một vết nứt nhỏ – chứng tích của lần kẻ gian ném tượng xuống dòng suối. Chính vì được đúc bằng loại đồng màu sẫm độc đáo, nhiều người tin rằng đây là "đồng đen" quý hiếm, khiến cổ vật này liên tục trở thành mục tiêu của những kẻ trộm cắp và buôn đồ cổ.
Những Lần Biến Mất Và Sự Trở Về Kỳ Diệu
Ông Lô Văn Chinh, Bí thư chi bộ bản Lạ, chia sẻ chi tiết về những lần bức tượng bị đánh cắp: "Vào năm 1987, khi đặt tượng Phật tại nhà trưởng bản, kẻ gian đã khoét vách lấy đi. Thế nhưng, chỉ khoảng vài chục ngày sau, tượng được tìm thấy ở một con suối gần bản. Khoảng 3 năm sau, tượng lại bị một người lạ mặt lẻn vào nhà khiêng đi, nhưng ít ngày sau, chính người này đã mang trả lại. Đến năm 2006, tượng một lần nữa bị đánh cắp, dân bản phải tìm kiếm suốt gần 1 tháng mới phát hiện nó đang được cất giấu ven suối."
Ông Chinh còn tiết lộ một sự việc đáng chú ý khác: "Cách đây khoảng 15 năm, có một nhóm buôn đồ cổ tới bản, trả giá lên tới tiền tỷ để xin mua lại bức tượng Phật này. Tuy nhiên, đa số người dân trong bản kiên quyết không đồng ý. Với chúng tôi, tượng Phật đã trở thành điểm tựa tinh thần rất lớn, không thể đánh đổi bằng vật chất."
Chiếc Vạc Đồng Cổ Với Số Phận Tương Tự
Không chỉ có bức tượng Phật, tại trụ sở UBND xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An cũng đang lưu giữ một chiếc vạc đồng quý giá được đúc vào khoảng thế kỷ XV. Chiếc vạc này có kích thước ấn tượng: chu vi miệng lên tới 2,4m, cao 45cm, nặng 30kg, với thành dày, lòng sâu và đáy tròn. Thân vạc nổi bật với các đường gân chạy vòng quanh tinh xảo, cùng bốn quai hình bán nguyệt được bố trí cân đối để luồn đòn khiêng – trong đó một quai từng bị gãy và đã được chính quyền hàn lại, dù nhỏ hơn so với nguyên bản.
Điều kỳ lạ là chiếc vạc cổ này cũng có số phận tương tự bức tượng Phật: nhiều lần bị trộm cắp nhưng rồi lại tự nhiên quay trở về với bản làng. Ông Vi Ngọc Duyên, nguyên Chủ tịch UBND xã Châu Thuận (nay là xã Châu Tiến), cho biết: "Chiếc vạc từ lâu đã được xem là tài sản chung của cả cộng đồng, gắn liền với các lễ tục và ký ức của nhiều thế hệ. Trong khoảng 50 năm qua, địa phương đã ghi nhận tới 5 lần vạc đồng bị lấy trộm. Tuy nhiên, sau mỗi lần mất dấu, cổ vật đều được mang trả lại một cách bất ngờ. Những người chiếm giữ cổ vật đều tự tìm đến trụ sở xã để trao trả, không yêu cầu bồi hoàn và cũng không giải thích lý do vì sao trộm."
Giá Trị Văn Hóa Và Kế Hoạch Bảo Tồn
Hiện nay, chiếc vạc đồng vẫn đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân xã Châu Tiến. Vào dịp lễ tế Thần Trời ngày 23 tháng Chạp và lễ mừng lúa mới vào tháng 9 Âm lịch, vạc được khiêng ra sân rộng, dùng để nấu thịt trâu trong các nghi lễ chung của cả bản. Ông Vi Văn Lâm, Phó chánh văn phòng UBND xã Châu Tiến, chia sẻ về kế hoạch bảo quản: "Chiếc vạc đồng hiện được lưu giữ tại trụ sở xã Châu Thuận (cũ) để tiện cho việc quản lý. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ xây dựng phương án đưa vạc về trung tâm hành chính xã mới, bố trí một không gian bảo quản an toàn và khang trang hơn."
Đáng chú ý, cơ quan chuyên môn của xã cũng đang dự kiến lập hồ sơ đề nghị công nhận hai hiện vật này là di sản văn hóa. Việc này không chỉ nhằm tăng cường bảo vệ các báu vật mà còn phục vụ công tác nghiên cứu, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch địa phương. Những câu chuyện ly kỳ về hành trình tự quay về của bức tượng Phật đồng và chiếc vạc cổ đã trở thành một phần không thể thiếu trong di sản tinh thần của người dân Nghệ An, khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa cộng đồng.
