Trong căn nhà nhỏ ở ấp Bình Lợi, xã Vàm Cỏ (Tây Ninh), di ảnh liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã thế chỗ tấm bằng Tổ quốc ghi công trên ban thờ. Gần 60 năm qua, cả đại gia đình mòn mỏi ngóng tin để đưa hài cốt của ông về quê nhà. Tâm nguyện ấy đau đáu, khắc khoải trong lòng cha mẹ liệt sĩ đến tận lúc nhắm mắt xuôi tay. Với người ở lại, nỗi thương nhớ người chiến sĩ đã anh dũng hy sinh trong Chiến dịch Mậu Thân 1968 cũng chưa bao giờ nguôi. Bao năm nay, bà Lệ ở vậy thờ chồng, trọn bổn phận làm dâu với gia đình ông Quên.
Chiến dịch 500 ngày đêm: Cuộc chạy đua với thời gian
Hành trình tìm kiếm liệt sĩ Huỳnh Văn Quên chỉ là một trong rất nhiều câu chuyện xúc động của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đó là một chiến dịch thiêng liêng, gấp rút, một cuộc chạy đua với thời gian đúng nghĩa của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, nhà khoa học và lực lượng thanh niên để đưa các liệt sĩ về với gia đình. Trên lĩnh vực báo chí, tuyên truyền, cũng âm thầm diễn ra một “cuộc đua” khác. Theo quy luật nghiệt ngã của thời gian, mỗi ngày trôi qua, lại thêm những người mẹ liệt sĩ không kịp chờ đón con về, thêm những nhân chứng già yếu, đã mờ nhòe ký ức xưa. Chiến tranh càng lùi xa, khoảng trống chứng nhân lịch sử càng lớn.
Nuôi dưỡng ngọn lửa tri ân trong thế hệ trẻ
Khi “những người muôn năm cũ” lặng lẽ đi xa, làm sao để nuôi dưỡng ngọn lửa trân trọng, biết ơn trong tâm khảm thế hệ trẻ, những người sinh ra giữa hòa bình và nhịp sống số hối hả hôm nay? Câu trả lời có lẽ nằm ở chính cách những câu chuyện được kể. Chiến tranh không chỉ có những chiến dịch lớn, những chiến thắng lẫy lừng. Chiến tranh còn là tuổi 18, 20 của những chàng trai, cô gái để lại phía sau những ước mơ, hoài bão và cả mối tình đầu để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Đó là cách những “Mãi mãi tuổi hai mươi” của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc, “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” hay chuyện về mối tình son sắt, thủy chung của vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên gây xúc động. Khi người trẻ nhìn thấy ở các thương binh, liệt sĩ hình bóng chính mình cùng độ tuổi, cùng khao khát sống mãnh liệt nhưng khác biệt về bối cảnh và quyền được chọn lựa, niềm thấu cảm mới thật sự xuất hiện. Sự trân trọng, biết ơn lúc này giống như sợi dây kết nối tâm hồn giữa các thế hệ.
Công nghệ và nghệ thuật: Cầu nối ký ức
Bên cạnh đó, cách thức “trao truyền ký ức” cũng cần một ngôn ngữ mới. Khi các nhân chứng lịch sử dần vắng thưa, chính nghệ thuật, công nghệ và trải nghiệm phải đảm nhận vai trò cầu nối. Nhìn những dự án phục dựng ảnh liệt sĩ bằng AI, hay những thước phim tài liệu ngắn thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội, chúng ta nhận ra rằng: Giới trẻ chưa bao giờ xem nhẹ lịch sử, họ chỉ đang tìm kiếm một phương thức tiếp cận phù hợp thời đại mình. Mỗi dịp cuối tháng 7, những nén hương, ngọn nến lại được thắp lên tại hàng nghìn nghĩa trang liệt sĩ, mang theo sự trân trọng, biết ơn và lời hứa của thế hệ hiện tại với những người đã hy sinh xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Thời gian có thể làm mờ những dòng tên trên bia đá. Nhưng nếu sự thấu cảm đã gieo mầm trong thế hệ trẻ, ngọn lửa tri ân sẽ không bao giờ tắt, những người nằm xuống sẽ không bao giờ bị lãng quên.
