Tiếng Lá Khô và Ngọn Lửa Chiều Cuối Năm: Ký Ức Tết Xưa Trong Sân Nhà Ông
Nhà tôi nằm cuối một con ngõ nhỏ, nơi làng quê vẫn giữ nguyên dáng vẻ Tết xưa với những truyền thống giản dị. Mỗi khi Tết đến gần, cả ngõ rộn rã tiếng người dọn dẹp, tiếng trẻ con gọi nhau í ới, tiếng rổ rá rửa rau xào xạc. Nhưng không âm thanh nào báo hiệu Tết rõ ràng bằng tiếng cánh cổng gỗ kẽo kẹt mở ra – đó là tín hiệu ông tôi lại bước ra sân, bắt đầu những nghi thức giản dị mà thiêng liêng của chiều cuối năm.
Nghi Lễ Gom Lá và Câu Chuyện Về Sự Nhớ - Quên
Không bận bịu với nấu nướng như nhiều người, điều ông quan tâm nhất chính là… sân nhà. Ông thường bảo: “Cuối năm mà sân không sạch, lòng làm sao nhẹ được?”. Rồi ông gọi bọn cháu tôi lại, cùng nhau gom lá khô. Chẳng hiểu sao sân nhà lúc nào cũng đầy lá: lá me, lá na, lá đào tiên… nhẹ hều như hơi thở của đất trời. Chúng tôi chạy lăng xăng khắp nơi, còn ông chỉ cười hiền hậu và nói: “Gom lá cũng như gom mình của cả một năm. Gom hết mới biết mình còn thiếu gì”.
Khi chiều xuống, gió se lạnh dần, ông nhóm một đống lửa nhỏ. Khói thơm nồng mùi quê bay ra ngõ, lan tỏa khắp không gian. Lũ trẻ chúng tôi ngồi gần, mắt cay xè vì khói, còn người lớn ngồi xa xa, ánh lửa hắt lên đôi mắt trầm ngâm đầy suy tư. Và rồi ông bắt đầu kể những câu chuyện chỉ chiều 30 Tết mới có: chuyện ông theo cụ cố đốt rơm để xua điều xui, chuyện cái Tết nghèo chỉ có một chiếc bánh chưng, trận lụt cuốn cả làng, và những người đã khuất nhưng vẫn sống động trong trí nhớ của ông.
Sự Thấu Hiểu Sau Những Năm Tháng
Tôi từng thắc mắc hỏi: “Sao Tết năm nào ông cũng đốt lá?”. Ông xoa đầu tôi, trả lời nhẹ nhàng: “Vì lửa giúp người ta nhớ. Và cũng giúp người ta quên”. Thuở nhỏ, tôi chỉ mải mê đoán xem lá gì đang cháy mà chẳng hiểu ý nghĩa sâu xa trong lời ông. Đến khi lửa tàn thành than hồng, ông lại hỏi từng người: “Năm nay con đã làm được gì? Con muốn nói gì với mình của năm cũ không?”. Người lớn kể chuyện vui buồn của cuộc sống, còn lũ trẻ như tôi thì chỉ có những chuyện nhỏ xíu: điểm kém ở trường, gói bánh tráng muối, hay những bí mật ghi vào nhật ký. Ông luôn gật gù, an ủi: “Đi học mà biết mình đang học, thế là hơn nhiều người rồi”. Chỉ một câu nói ấy thôi mà ấm áp đến lạ lùng.
Có lần tôi ẩm ương bảo: “Con thấy mấy chuyện gom lá, đốt lửa chẳng có tác dụng gì”. Ông không giận, chỉ cười và im lặng. Sau này lớn lên, tôi mới thấm thía ý nghĩa của những nghi thức ấy. Rồi đến năm ông mất, cái sân rộng bỗng trở nên quá lớn và trống trải. Chúng tôi vẫn dọn dẹp, vẫn gom lá nhưng chẳng ai đủ can đảm nhóm lửa. Gió chiều lùa qua vòm me, xào xạc nghe rất giống tiếng ông cười ngày xưa.
Khoảng Trống và Sự Tiếp Nối
Tết năm ấy thiếu vắng đống lửa, thiếu những câu chuyện kể, và thiếu câu hỏi quen thuộc của ông. Mãi đến tối, cậu tôi mới nói khẽ: “Hay mình đốt ít lá, để ông biết tụi mình vẫn nhớ?”. Và thế là chúng tôi nhóm lửa trở lại. Khói bốc lên làm tôi cay mắt đến mức phải quay đi. Lửa cháy lên, khói mang theo mùi quen thuộc của những ngày còn ông, như một lời nhắc nhở về sự hiện diện vĩnh cửu.
Mỗi lần như thế, tôi cảm thấy thời gian như một vòng tròn kỳ lạ: luôn quay về một điểm nhưng không bao giờ lặp lại hoàn toàn. Lá năm nay không giống lá năm trước, nhưng vòm cây vẫn xanh tươi. Trong cái xanh ấy, tôi biết luôn có một khoảng trống – khoảng trống mà một chiếc lá đặc biệt đã để lại, như ông tôi trong lòng gia đình.
Lần đầu tiên tôi ngồi bên lửa mà không nghe tiếng ông hỏi han. Nhưng cũng lần đầu tiên tôi hiểu sâu sắc câu nói năm nào của ông: “Có những điều giúp người ta nhớ. Và cũng giúp người ta quên”. Chiều cuối năm bao giờ cũng mang đến cảm giác bâng khuâng dịu dàng. Nó nhắc nhở tôi rằng mọi điều đều có lúc bắt đầu và kết thúc; rằng ta phải bước tiếp nhưng đừng quên ngoái nhìn nơi mình đã đi qua: để biết mình lớn thêm một chút, để biết mình vẫn còn thương rất nhiều, và để thấy một người đã xa vẫn đang ở lại rất gần trong mỗi chiều cuối năm.
