Tiễn biệt 'già làng' K'pa Y Lăng: Nhà thơ, nhạc sĩ và cây đại thụ văn hóa Tây Nguyên
Tôi may mắn được quen biết với K'pa Y Lăng cách đây khoảng 25 năm, vào thời điểm Quán nghệ sĩ tại TP.HCM còn là nơi tụ họp nhộn nhịp của giới văn nghệ sĩ. Ông có vóc người tầm thước, mái tóc húi cao, luôn nói năng sôi nổi với nụ cười hồn hậu. Một phong cách rất đặc biệt của ông là thích mặc áo thổ cẩm hoặc áo chim cò sặc sỡ, tạo nên hình ảnh khó quên.
Hành trình gắn bó với văn hóa các dân tộc
Từ đó, tôi có nhiều dịp đi cùng đoàn với K'pa Y Lăng đến các tỉnh như Phú Yên, Pleiku, Buôn Ma Thuột, Gia Nghĩa, Trà Vinh và Sóc Trăng. Ở đâu có lễ hội, đặc biệt là lễ hội của các dân tộc thiểu số, ở đó có mặt ông. Đôi khi ông tự tìm đến mà không cần ai mời, để gặp gỡ bạn bè, nghệ nhân, học hỏi và trau dồi kiến thức văn hóa, đồng thời thực tế để sáng tác nhạc và thơ.
Dù là người dân tộc Bahnar Chăm - Phú Yên, ông lại rất am hiểu văn hóa của các dân tộc thiểu số anh em phía nam. Bạn bè thường gọi đùa ông là tiến sĩ dân tộc học, nhưng ông chỉ cười khà khà và khiêm tốn nói: Không, tao chỉ là nhà thơ!
Cuộc đời và sự nghiệp đa tài
Sinh năm 1942 tại H.Đồng Xuân (tỉnh Phú Yên cũ, nay là Đắk Lắk), chàng trai người dân tộc Bahnar La Mai Chửng đã tập kết ra Bắc vào năm 1954 và trở thành nhạc công chơi phong cầm cho Đoàn Ca múa nhạc Miền Nam. Sau khi trở về chiến trường Nam Trung bộ - Tây nguyên, ông đã phát triển thành một nhà thơ, nhạc sĩ và nhà nghiên cứu văn hóa Tây nguyên xứng danh Già làng.
K'pa Y Lăng từng là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Âm nhạc TP.HCM và là sáng lập viên của Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam. Ngay sau khi đất nước thống nhất, ông được nhạc sĩ Lưu Hữu Phước đưa về công tác tại Viện Nghiên cứu âm nhạc 2, với nhiệm vụ tìm kiếm và nghiên cứu về đàn đá và kèn đá Tuy An (Khánh Hòa).
Trong hơn nửa thế kỷ hoạt động nghệ thuật, ông chỉ có 2 tập thơ và 2 đĩa CD ca khúc riêng, nhưng quý hồ tinh bất quý hồ đa. Thơ của ông đã có hơn 30 bài được các nhạc sĩ trong cả nước phổ nhạc, với đa số ca khúc đoạt được các giải thưởng văn hóa nghệ thuật quan trọng.
Những kỷ niệm và trăn trở cuối đời
Cái thú mà già làng thích nhất là được ngồi uống bia giữa bạn bè và các em út trong Hội Âm nhạc TP.HCM. Tư gia của ông nằm kế bên Đài tiếng nói nhân dân TP.HCM, giúp ông thêm thân thiết với các nhạc sĩ công tác ở đây.
Ngoài những chuyến đi chung, tôi còn được vinh hạnh dự sinh nhật của ông theo từng mùa rẫy - cách nói đặc trưng của ông. Sinh nhật lần thứ 70 được tổ chức tại nhà hàng Nhánh Lan Rừng của nhạc sĩ Thế Hiển. Sau buổi tiệc, khi tôi hỏi ông còn điều gì trăn trở, ông trả lời: Các tác giả là người dân tộc thiểu số ở Việt Nam còn quá ít ỏi. Đề nghị Đảng, Nhà nước và lãnh đạo các tỉnh nên dành cho các cháu có năng khiếu về văn hóa nghệ thuật một chế độ chiêu hiền, đãi sĩ thích hợp để bổ sung nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật các dân tộc ít người đang cạn dần.
Hôm nay, chúng ta lại chạnh lòng tiễn biệt già làng K'pa Y Lăng - một nghệ sĩ trí thức hiếm hoi của đồng bào các dân tộc thiểu số. Sự ra đi của ông để lại bao tiếc thương cho anh chị em trong Hội Âm nhạc TP.HCM, nơi ông đã gắn bó suốt 40 năm cuối đời. Ông mãi là một phần không thể thiếu trong di sản văn hóa phong phú của Tây Nguyên và cả nước.
