Thực phẩm siêu chế biến (UPFs) gây hại cho sức khỏe
Một nghiên cứu quy mô lớn được công bố trên tạp chí British Medical Journal (BMJ) năm 2024 đã phân tích dữ liệu của khoảng 9,9 triệu người trên toàn thế giới và phát hiện ra rằng việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến (Ultra-Processed Foods - UPFs) có liên quan đến hơn 30 vấn đề sức khỏe khác nhau, bao gồm ung thư và tiểu đường type 2.
Các chuyên gia dinh dưỡng từ lâu đã khuyến nghị mọi người nên ưu tiên thực phẩm tươi, nguyên chất và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn. Nghiên cứu này càng củng cố thêm lời cảnh báo đó.
UPFs là gì?
Theo định nghĩa của nhóm nghiên cứu, thực phẩm siêu chế biến là những sản phẩm đã trải qua nhiều công đoạn chế biến công nghiệp, thường chứa chất tạo màu, chất nhũ hóa, hương liệu và nhiều phụ gia khác. Chúng bao gồm các sản phẩm đóng gói như bánh nướng công nghiệp, đồ ăn vặt, nước ngọt có gas, ngũ cốc ăn sáng nhiều đường, thực phẩm chế biến sẵn hoặc chỉ cần hâm nóng là ăn được.
Những sản phẩm này thường có hàm lượng đường bổ sung, chất béo và muối cao, nhưng lại nghèo vitamin và chất xơ.
30 vấn đề sức khỏe liên quan đến UPFs
Nghiên cứu ghi nhận việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến hơn 30 bệnh và tình trạng sức khỏe, nổi bật gồm bệnh tim mạch, lo âu và trầm cảm, đái tháo đường type 2, béo phì, rối loạn giấc ngủ, hen suyễn, một số loại ung thư và cholesterol cao.
Các nhà nghiên cứu kết luận: "Những phát hiện này cho thấy cần khẩn trương thực hiện thêm các nghiên cứu về cơ chế cũng như triển khai các biện pháp y tế công cộng nhằm giảm tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến để cải thiện sức khỏe cộng đồng."
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng nghiên cứu này không khẳng định bản thân quá trình chế biến là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh. Nguy cơ có thể đến từ việc các sản phẩm này chứa nhiều đường, muối và chất béo hơn là do mức độ chế biến.
Các loại thực phẩm siêu chế biến phổ biến
Theo nghiên cứu, các nguồn thực phẩm siêu chế biến thường gặp bao gồm:
- Bánh mì sản xuất công nghiệp
- Các bữa ăn chế biến sẵn
- Ngũ cốc ăn sáng
- Xúc xích và các sản phẩm thịt tái cấu trúc
- Bánh kẹo, bánh quy, bánh ngọt
- Khoai tây chiên chế biến công nghiệp
- Nước ngọt, nước trái cây đóng chai
- Snack mặn như khoai tây chiên
- Các loại nước sốt, nước chấm và nước thịt pha sẵn
Lời khuyên từ chuyên gia: Thay đổi nhỏ, lợi ích lớn
Bác sĩ Chris Van Tulleken, chuyên gia nghiên cứu về thực phẩm siêu chế biến và là tác giả cuốn sách "Ultra-Processed People", cho rằng chỉ cần thay đổi một thói quen nhỏ cũng có thể giúp cải thiện chế độ ăn. Trong một bộ phim tài liệu, ông đã phân tích những tác động của UPFs đối với sức khỏe.
Theo ông, nhiều người thường mua sẵn các loại sốt mì Ý đóng lọ vì tiện lợi. Tuy nhiên, thay vì sử dụng các loại sốt chế biến sẵn, ông khuyến nghị nên dùng passata (cà chua xay nhuyễn nguyên chất) kết hợp với các loại thảo mộc.
Trao đổi với BBC Food, ông cho biết: "Lựa chọn này tốt cho sức khỏe hơn các loại sốt mì Ý đóng sẵn và bạn hoàn toàn có thể dùng ngay mà không cần chế biến thêm."
