Tai nạn thương tâm tại hội vật làng làm dấy lên lo ngại về an toàn
Mới đây, một sự việc đau lòng đã xảy ra tại hội làng thôn Thái Lai, xã Kim Anh, Hà Nội. Một đô vật tham gia thi đấu vật đã bất tỉnh sau khi bị đối thủ quật ngã trên sàn đấu. Dù được nhanh chóng đưa đi cấp cứu tại bệnh viện, nhưng người này đã không qua khỏi và tử vong vào ngày 27 tháng 2. Sự việc này đã biến ngày hội làng vốn dĩ phải tràn ngập niềm vui mùa xuân thành một nỗi đau thương sâu sắc cho gia đình và cộng đồng.
Phản ứng của cộng đồng mạng và những băn khoăn về tính an toàn
Sau khi thông tin về vụ việc được lan truyền, nhiều bình luận của cư dân mạng đã liên tiếp được đưa ra, đặt câu hỏi nghiêm túc về tính an toàn của sân chơi này. Từ những hình ảnh còn lại ở hội làng, nhiều người nhận thấy sân đấu được tổ chức trên nền đất cứng, điều này được cho là không an toàn và chỉ may mắn mới không gây ra chấn thương nghiêm trọng.
Một số ý kiến nổi bật cho rằng:
- Sàn đấu thiếu hệ thống giảm chấn, khác biệt lớn so với các sàn đấu đối kháng chuyên nghiệp nơi người chơi khi ngã ít bị tác động mạnh.
- Các vận động viên tham gia cần phải trải qua lớp huấn luyện bài bản để giảm thiểu rủi ro chấn thương.
- Các môn đối kháng chỉ cần một tác động không may vào vùng hiểm hoặc sai tư thế là có thể dẫn đến hậu quả tử vong.
- Thậm chí, có người đề xuất nếu hội vật làng nguy hiểm đến mức này thì nên cân nhắc việc loại bỏ.
Chuyên gia di sản chỉ ra những lỗ hổng trong quy định
Theo một chuyên gia về di sản phi vật thể, các môn đối kháng trong hội làng như võ, vật, kéo co, vật cầu... vốn có những nguyên tắc truyền thống, thường được thể hiện qua tinh thần khiêm cung, tôn trọng và không triệt hạ đối thủ. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ những nguyên tắc này dù không vi phạm thuần phong mỹ tục, nhưng lại chưa được cụ thể hóa thành các niêm luật và hàng rào kỹ thuật chặt chẽ.
Ví dụ điển hình là môn vật, tại các hội làng thường không có quy định về hạng cân thi đấu, trong khi đó thi đấu vật chuyên nghiệp lại chia các hạng cân rất rõ ràng và yêu cầu vận động viên phải giữ cân, ép cân nghiêm ngặt.
Không chỉ vật, nhiều trò chơi truyền thống khác cũng tiềm ẩn nguy cơ
Nguy hiểm tính mạng không chỉ giới hạn ở các môn đối kháng. Một trò chơi truyền thống khác rất phổ biến trong hội làng là thi bắt vịt cũng mang theo những rủi ro đáng kể. Đặc biệt khi trò chơi này được tổ chức vào dịp Tết, thời điểm miền Bắc có tiết trời lạnh giá, người chơi hoàn toàn có thể gặp phải các vấn đề về tim mạch hoặc tai biến khi dầm mình trong nước lạnh.
Tư liệu ảnh cho thấy trong khi các đội thi ở trần bắt vịt dưới nước, thì trên bờ người xem lại mặc áo khoác ấm với nhiệt độ chỉ khoảng hơn 10 độ C – một sự tương phản rõ rệt về điều kiện tham gia.
Quy định pháp lý và nguy cơ bị rút danh hiệu di sản
PGS-TS Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT-DL), cho biết theo nguyên tắc, để lễ hội và các thực hành văn hóa phát huy trong xã hội hiện đại, cộng đồng cần tự ý thức và điều chỉnh tự nguyện. Tuy nhiên, vẫn có những yêu cầu về nếp sống văn minh trong tổ chức thực hành di sản.
Bà Hiền nhấn mạnh: "Chúng tôi quy định tránh những hành vi gây xung đột hay trái thuần phong mỹ tục, các hành vi tạo ra sự phản cảm. Quy định như thế để cộng đồng điều chỉnh hành vi của mình. Cái nào tốt sẽ tiếp tục phát huy, còn lại họ cũng điều chỉnh cho phù hợp." Do đó, từ góc độ di sản, sẽ không xảy ra việc "cấm" đấu vật trong lễ hội sau sự việc ở Hà Nội.
Điều 20, Luật Di sản văn hóa sửa đổi bổ sung 2024 quy định rõ về việc bảo đảm quyền của cộng đồng chủ thể và có biện pháp hỗ trợ ngăn chặn các hoạt động ảnh hưởng đến cấu trúc lễ hội và nếp sống văn minh.
PGS-TS Hiền cũng cảnh báo, trong quá trình thực hành di sản, nếu có yếu tố gây xung đột văn hóa hoặc mâu thuẫn giữa các cộng đồng, di sản thậm chí có thể bị "xóa tên". Bà dẫn chứng trường hợp lễ hội carnival Aalst (Bỉ) đã bị UNESCO đưa ra khỏi danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2019 vì "liên tục thể hiện sự phân biệt chủng tộc và bài Do Thái".
Giải pháp nào để bảo vệ an toàn và gìn giữ di sản?
Hiện nay, theo phân cấp quản lý, các địa phương là nơi chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức các ngày hội. Tuy nhiên, ngành VH-TT-DL cần có những hướng dẫn chuyên môn cụ thể để địa phương có thể "dựng các hàng rào kỹ thuật" cho trò chơi trong hội làng, như đong đếm về thể lực, cảnh báo động tác nguy hiểm, và thiết lập quy chuẩn an toàn.
Từ góc độ di sản, việc quan trọng nhất là chính các cộng đồng thực hành di sản cần chủ động rà soát lại cách tổ chức lễ hội truyền thống và các trò chơi đi kèm. Mục tiêu là tạo ra "nếp sống văn minh" cùng những quy định khoa học, cụ thể, giúp truyền thống được phát huy một cách an toàn, tránh những tai nạn thương tâm như vụ việc tại hội làng Thái Lai – một thực hành văn hóa sai lầm cần được khắc phục.
