Những tờ báo cũ trên biên giới, hải đảo: Sợi dây nối với cuộc sống sôi động
Trong cuộc sống nơi biên cương xa xôi, thời gian không chỉ được đếm bằng lịch mà còn qua những mùa hoa dại. Cánh lính biên phòng thường nhận biết mùa xuân về khi thấy hoa chó đẻ, loài hoa tím mọc nhiều vào cuối năm, báo hiệu đợt nghỉ phép và những ngày sum họp gia đình sắp tới.
Những ngày tháng "đói" thông tin
Dọc con đường Mường Chà-Mường Nhé trước đây, nhiều khu vực chưa được phủ sóng điện thoại. Một kỷ niệm đáng nhớ là khi tôi hỏi số điện thoại của một sĩ quan biên phòng, phó bí thư cắm bản tại xã Na Cô Sa (nay là xã Quảng Lâm). Anh dặn dò: "Nếu gọi mà máy ò í e thì chịu khó nhắn tin nhé. Bản chỗ anh công tác chỉ có đúng một tảng đá có sóng điện thoại thôi." Mỗi tối, anh phải đứng trên đó để nhắn tin, và nếu có việc cần, tôi sẽ gửi một tin nhắn dài. Khoảng 9 giờ tối, anh trả lời cẩn thận, tỉ mỉ như viết báo cáo.
Thời đó, bộ đội cất giữ những tờ báo cũ kỹ như báu vật. Theo chế độ, họ đều được nhận báo, nhưng báo tới chậm, có khi vài ngày mới đến, hoặc sau những chuyến tuần tra dài ngày trong rừng núi. Tờ báo không đơn giản là phương tiện thông tin, mà trở thành sợi dây nối với cuộc sống sôi động bên ngoài. Lúc buồn, giở ra đọc dù nội dung đã thuộc lòng cũng thấy vui mắt.
Hành trình đầy gian nan của sách báo ra nhà giàn
Đợt gần đây, khi ra thăm nhà giàn DK1, tôi mở tủ sách và thấy những tờ báo Nhân Dân Tết từ năm 2020. Tôi nhớ rõ năm đó, theo tàu 261 thăm và chúc Tết nhà giàn, mang theo mấy số báo Xuân và hai tập sách "Phóng sự - Điều tra - Ghi chép chọn lọc trên báo Thời Nay". Do bão, tàu khởi hành muộn gần một tuần, nhưng lại kịp thời gian đưa báo Tết ra thềm lục địa.
Suốt hành trình, sóng cấp 6-7 khiến tàu lắc dữ dội. Tại bãi Phúc Tần, tàu phải quần đảo hai lượt. Lần đầu, chỉ có thể thả xuồng cấp hàng theo đường dây kéo; lần hai, sau gần chục ngày quay lại, mới kéo được người lên thăm nhà. Trong chuyến đi qua 10 nhà giàn, chỉ lên được đúng một nhà DK1/16 tại bãi Phúc Tần.
Khi lên tới nhà 1/16, tôi mở tủ sách và nhìn thấy tờ báo cùng cuốn sách mình đã bỏ vào túi chống nước để bộ đội kéo lên giàn. Tự dưng, tôi thấy muốn khóc. Dù được bảo quản, sách báo vẫn dính nước biển, qua chục ngày, vệt nước đã khô, trang sách dính lại với nhau – điều khó tránh trong các chuyến hàng mùa biển động.
Năm đó, mọi quà tặng, kể cả báo Xuân và sách, đều phải cho vào túi chống nước, thả dây cho phía giàn và tàu trực kéo lên. Câu chuyện sau đó của những ấn phẩm này trên các nhà giàn còn lại, chính tôi cũng không biết, vì không thể lên hết các giàn để hỏi. Sau sáu năm, nhìn thấy những tờ báo ngày nào, lòng tôi trào dâng cảm xúc xúc động kỳ lạ.
Ký ức về những lời đề nghị giản dị
Tôi lại nhớ năm 2012, khi đặt chân tới nhà giàn ở Ba Kè, nhà mới chưa hoàn thành, bộ đội vẫn ở trong nhà cũ. Một cậu lính nghĩa vụ cười tươi rói nói: "Nếu mà có tàu ra, chị gửi em mấy tờ báo nhé, nhiều tranh ảnh càng tốt. Em sẽ dán nó chỗ giường ngủ, thế là cảm giác như có nhiều người nói chuyện với mình." Lời đề nghị giản dị ấy phản ánh sự thiếu thốn thông tin thời đó.
Biên giới, hải đảo giờ đã khác
Ngày nay, biên giới và hải đảo không còn "đói" tin như xưa. Đầu năm 2010, Viettel đã phủ sóng A Pa Chải. Vài năm sau, các đồn biên phòng đều có sóng điện thoại, liên lạc thông suốt hơn. Thi thoảng trở lại những nơi từng đặt chân hơn chục năm trước, cảm giác cứ như lần đầu. A Pa Chải giờ leo mốc thong thả như đi chơi, xe máy tới tận chân cột mốc, leo bậc thang chỉ hơn chục phút. Nhớ lần đầu, chúng tôi bắt đầu từ sớm tinh mơ, mãi tới 9 giờ tối mới về tới đồn biên phòng, run lẩy bẩy vì đói và rét.
Các nhà giàn giờ đã có thế hệ mới vững chãi hơn. Nhưng thi thoảng quay lại, tôi vẫn thấy những tờ báo cũ xếp ngay ngắn, dù đã qua không biết bao nhiêu lượt người đi kẻ ở. Sự xuất hiện của chúng đôi khi chỉ để nói lên một điều: tờ báo đã từng ở đó, đã vượt bao gian nan để tới được nơi cần đến.
Thế hệ trẻ và niềm đam mê đọc sách
Biên giới, hải đảo giờ cập nhật lắm rồi. Không còn phải đợi hoa chó đẻ để biết thời gian, và cậu lính năm nào cũng không cần chờ tờ báo để dán tranh ảnh cho đỡ thiếu hơi người nữa. Năm nay, tôi gặp Nguyễn Văn Hậu, sinh năm 2002, tốt nghiệp Trường đại học Tài nguyên môi trường, đăng ký đi nghĩa vụ quân sự và nhận nhiệm vụ trên nhà giàn DK1/20. Cậu khoe đã đọc hết cả tủ sách của nhà, hỏi cuốn nào đều chỉ chính xác vị trí.
Hạnh phúc của một nhà báo
Hơn mười năm công tác ở Báo Nhân Dân, điều tôi thấy hạnh phúc nhất là được đi và đến nhiều nơi mà nếu làm nghề khác, chắc chắn không có cơ hội. Như lần tôi và đồng nghiệp Hải Vân, rong ruổi suốt nửa năm trời, qua hơn 40 đồn biên phòng, mấy trăm cột mốc, để kể một câu chuyện dài sau hơn 40 năm người dân giữ gìn biên giới. Những câu chuyện ấy, nhiều năm sau chúng tôi vẫn nhớ, về từng nhân vật đã gặp, từng lời nói hồn nhiên của những con người bám biên.
Chuyến đi ấy, có lúc chúng tôi vét tới những đồng cuối cùng, nhưng chưa bao giờ cảm thấy nản. Những gì thu nhận được luôn giàu có hơn một bài viết. Thế nên, tôi tự thấy mình cũng giàu có, theo cách riêng mình.
Tôi không biết đó có phải là tờ báo mình gửi lên không, hay là những số báo trong các chuyến tàu cấp hàng sau này, nhưng bộ đội nhà giàn qua bao lần thay người, vẫn giữ những sách báo cũ, xếp ngay ngắn trong các ô. Đó là minh chứng cho sự trân trọng và kết nối bền chặt giữa những con người nơi đầu sóng ngọn gió.
