Sức sống Việt: Lịch sử trui rèn tinh thần bền bỉ và bài học cho kỷ nguyên mới
Trong một cuộc trao đổi chuyên sâu, Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học, Nhà giáo Nhân dân Vũ Minh Giang đã chia sẻ những đúc kết sâu sắc về lịch sử và văn hóa Việt Nam, nhấn mạnh sức sống bền bỉ được hun đúc qua hàng nghìn năm thử thách.
Lịch sử đặc biệt và những thử thách trui rèn
Giáo sư Vũ Minh Giang khẳng định, Việt Nam sở hữu một lịch sử rất đặc biệt trong khu vực Đông Nam Á, với việc hình thành nhà nước từ rất sớm. Tuy nhiên, ngay từ buổi đầu dựng nước, cha ông ta đã phải đối mặt với muôn vàn thử thách: địa hình dốc từ tây sang đông, khí hậu nhiệt đới gió mùa với mưa bão, lũ lụt thường xuyên, cùng vị trí địa chính trị khiến đất nước liên tục đối mặt với nguy cơ xâm lăng. Chính những thách thức này, trải dài suốt hàng nghìn năm, đã trui rèn nên một dân tộc kiên cường, bất khuất, thông minh sáng tạo, mềm dẻo và linh hoạt, đủ sức vượt qua mọi nghịch cảnh.
Biểu hiện sức sống qua hành trình dựng nước và giữ nước
Giáo sư chỉ ra rằng, sức sống dân tộc được phản chiếu rõ nét qua các thiên huyền thoại như "Sơn Tinh Thủy Tinh" - biểu tượng cho cuộc đấu tranh bền bỉ với thiên tai và khát vọng trị thủy, và "Thánh Gióng" - ngụ ý về sự vươn lên vì lẽ tồn vong trước họa ngoại xâm. Lịch sử Việt Nam, từ khi dựng nước đến nay, không chỉ có những trang hào hùng mà còn đầy những khúc quanh thấm đẫm máu và nước mắt, thậm chí có lúc đặt đất nước trước nguy cơ biến mất. Hơn một nghìn năm Bắc thuộc là minh chứng, nhưng những cuộc khởi nghĩa liên tục với ý chí quật cường đã giành lại độc lập, xây dựng nền văn minh Đại Việt rực rỡ, được lân bang nể trọng.
Đoàn kết - nền tảng của sức mạnh trường tồn
Theo Giáo sư, cốt lõi làm nên sức bền của tinh thần dân tộc chính là hai chữ "đoàn kết". Sức mạnh của người Việt không nằm ở cá nhân hay làng riêng lẻ, mà ở sự liên kết giữa các cộng đồng. Đây là giá trị trường tồn, được các nhà lãnh đạo qua các thời kỳ nhấn mạnh. Bài học lịch sử từ câu chuyện Hồ Quý Ly, với lời cảnh báo của Hồ Nguyên Trừng: "Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo thôi", cho thấy tầm quan trọng của sự đồng lòng giữa chính quyền và nhân dân trong vượt qua chông gai.
Khả năng sáng tạo và thích ứng trong nghịch cảnh
Người Việt được đánh giá có khả năng thích ứng và sáng tạo rất cao. Giáo sư dẫn chứng từ Chiến dịch Điện Biên Phủ, nơi sự xuất hiện của hàng vạn xe đạp thồ trong địa hình hiểm trở đã giúp Việt Minh giành thắng lợi bất ngờ trước thực dân Pháp. Trong kháng chiến chống Mỹ, nhiều sáng tạo của chiến tranh nhân dân cũng được phát huy. Ngay trong thời bình, từ khoán chui, khoán 10 đến các chính sách đổi mới đều thể hiện tinh thần linh hoạt này.
Bài học lịch sử cho kỷ nguyên hiện đại
Từ soi chiếu lịch sử, Giáo sư rút ra bài học quan trọng cho giai đoạn hiện nay. Thứ nhất, cần nâng cao dân trí, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm với "Bình dân học vụ", và ngày nay là phong trào "Bình dân học vụ số" trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển vũ bão. Thứ hai, trọng dụng nhân tài, với tinh thần "Hiền tài là nguyên khí quốc gia" từ bia Văn Miếu, được Bác Hồ và các nhà lãnh đạo phát huy mạnh mẽ. Việc mở cửa lại Đại học Quốc gia Việt Nam ngay sau độc lập và thu hút nhân tài từ nước ngoài là minh chứng.
Thông điệp đầu xuân và niềm tin vào tương lai
Giáo sư nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu lịch sử, qua cuốn diễn ca "Lịch sử nước ta" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, để thấy được sức mạnh truyền thống và hy sinh của các thế hệ đi trước. Sức sống Việt, với cốt lõi là đoàn kết cộng đồng, vẫn hiện hữu mạnh mẽ, như thể hiện qua các sự kiện kỷ niệm lớn và tinh thần tương thân tương ái trong thiên tai. Giáo sư tin tưởng, với những điều kiện hiện có, dân tộc ta hoàn toàn có thể bước vào kỷ nguyên mới, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh.
