Cảnh báo hành vi rải tiền công đức bừa bãi tại di tích
Dịp đầu năm, việc đi chùa cầu quốc thái dân an, phúc lành cho gia đình và phát tâm công đức là một nghĩa cử cao đẹp, thể hiện truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt. Tuy nhiên, nghĩa cử này cần được hiểu đúng và thực hiện một cách có ý thức, tránh những sai lệch có thể làm biến chất ý nghĩa thiêng liêng của việc công đức.
Hiện tượng phản cảm từ việc rải tiền bừa bãi
Xuất phát từ ý nghĩa ban đầu là góp công, góp tấm lòng thành để làm công quả, tiền công đức đôi khi lại trở thành hiện tượng gây phản cảm tại nhiều di tích và nơi thờ tự. Không ít người khi đi chùa đã tiện tay rải hoặc cài tiền lẻ khắp nơi, từ cổng chùa đến tay tượng Phật, hồ nước, hay thậm chí trên mâm ngũ quả. Hình ảnh người dân dúi tiền vào tượng Phật đã từng gây bức xúc trong nhiều năm qua.
Tại Đền Trần ở Ninh Bình, nhiều năm trước thường xuyên xuất hiện cảnh khách đi lễ đặt tiền lên đùi các vị vua trong gian thờ tại ấn đường, nơi đặt tượng 14 vị vua, bất chấp hòm công đức được đặt ngay bên cạnh. Thậm chí, có người còn xoa tiền lên đùi hoặc bụng của các bức tượng, hành động này không chỉ thiếu tôn trọng mà còn làm mất đi vẻ trang nghiêm của không gian tâm linh.
Nỗ lực hạn chế và thách thức còn tồn tại
Theo khảo sát của phóng viên, những năm gần đây, tình trạng rải tiền công đức bừa bãi đã được hạn chế phần nào nhờ vào các biện pháp nhắc nhở và nâng cao ý thức cộng đồng. Người dân khi đi lễ chùa cũng được giáo dục về việc giữ gìn cảnh quan và tôn trọng nơi thờ tự. Tuy nhiên, vẫn còn một số cá nhân giữ thói quen cài tiền vào mâm ngũ quả hoặc gài vào các bệ đá trong chùa, như tại chùa Phúc Khánh.
Anh Vũ Tuấn Việt (Ô Chợ Dừa, Hà Nội) chia sẻ với phóng viên về thói quen đổi tiền lẻ và đặt vào nhiều vị trí khác nhau trong chùa thay vì bỏ vào hòm công đức. Anh cho biết: "Tôi kinh doanh quán ăn gần 10 năm nay, nên giữ thói quen đi chùa đầu năm để cầu bình an và xin trời phật phù hộ cho việc buôn bán. Trước khi đi, gia đình tôi thường đổi tiền lẻ và đặt vào các ban bệ trong chùa. Có chỗ nào chưa đặt tiền, tôi lại cảm thấy không yên tâm, như thiếu một điều gì đó." Điều này cho thấy việc rải tiền đôi khi chỉ dựa vào cảm giác cá nhân mà không có cơ sở tín ngưỡng rõ ràng.
Quan điểm của chuyên gia và quy định pháp lý
Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Lâm Biền từng nhấn mạnh rằng việc công đức không nên làm tùy tiện và thiếu khoa học. Ông cho rằng: "Ngay cả việc cung tiến hay công đức cũng cần tuân theo nguyên tắc khoa học. Không phải cứ mang đồ to lớn, giá trị cao hay rải tiền lẻ khắp nơi là thể hiện được tâm linh." Đồng thời, từ năm 2012, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quy định mỗi di tích chỉ được đặt không quá ba hòm công đức tại ba ban thờ chính, và khuyến khích sử dụng mã QR để nhận công đức, nhằm hạn chế tình trạng lộn xộn.
Chuyên gia văn hóa Phạm Ngọc Trung cũng giải thích rằng chùa chiền không phải là nơi để cầu xin vật chất, mà là không gian hướng con người đến điều thiện và sống tốt đẹp. Ông nhận định: "Nhiều người chưa hiểu rõ điều này nên cứ đến chùa là cầu xin đủ thứ và rải tiền khắp nơi. Lễ chùa, lòng thành mới là điều quan trọng nhất, không cần phải chen lấn hay để lễ vật nhiều để được phù hộ."
Ý nghĩa đích thực của công đức và lời khuyên thiết thực
Trong Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng đã giải thích rằng công đức xuất phát từ tự tính bên trong, không phải từ những hành động bên ngoài như rải tiền. Công đức có được là nhờ tu tâm và tâm thanh tịnh, chứ không phải từ số lượng tiền bạc đóng góp. Do đó, việc rải tiền bừa bãi không chỉ tạo cảnh tượng xấu, khiến người có trách nhiệm mất công thu gom, mà còn làm giảm đi giá trị tâm linh của hành động công đức.
Hòm công đức được đặt ra với mục đích tiếp nhận những đóng góp để tôn tạo và duy tu các công trình văn hóa, tâm linh. Vì vậy, cách công đức có văn hóa và hiệu quả nhất là thả tiền vào hòm công đức được bố trí hợp lý, thay vì rải khắp nơi. Điều này không chỉ giúp bảo vệ cảnh quan di tích mà còn tránh sự phô trương không cần thiết, thể hiện đúng tinh thần thành tâm và tôn trọng nơi linh thiêng.
Nhìn chung, để giữ gìn nét đẹp văn hóa tâm linh, người dân cần nâng cao ý thức, tuân thủ quy định và hiểu rõ rằng lòng thành mới là yếu tố then chốt trong việc công đức, không phải là số tiền hay cách thức rải bừa bãi.
