Ngày 19/7, tại Hà Nội, Hiệp hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) tổ chức hội thảo “Quy hoạch đô thị-nông thôn thuần Việt trong kỷ nguyên mới và hội nhập quốc tế”. Phát biểu khai mạc, Chủ tịch VUPDA Trần Ngọc Chính nhấn mạnh: hội thảo có ý nghĩa quan trọng khi từ 1/7 đã có sự thay đổi lớn trong triển khai chính quyền 3 cấp, đồng thời Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa đặt ra những yêu cầu mới trong quy hoạch đô thị và nông thôn. Đây là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi, đóng góp ý kiến nhằm phát triển bền vững.
Thực trạng phát triển đô thị-nông thôn và những hạn chế
Theo Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký VUPDA, trong 40 năm qua, hệ thống đô thị quốc gia từng bước hình thành, hạ tầng kỹ thuật và xã hội được cải thiện đáng kể, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng sống. Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng bộc lộ không ít hạn chế. Nhiều đô thị phát triển theo xu hướng mở rộng cơ học, thiếu bản sắc, áp lực lên hạ tầng ngày càng gia tăng, trong khi khoảng cách phát triển giữa đô thị và nông thôn vẫn còn hiện hữu. Không ít địa phương còn có xu hướng sao chép các mô hình quy hoạch quốc tế mà chưa thực sự phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa, lịch sử và cấu trúc xã hội đặc thù của Việt Nam.
Mô hình quy hoạch thuần Việt: bản sắc, hiện đại, hội nhập
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một mô hình quy hoạch mang bản sắc Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế nhưng vẫn bảo tồn và phát huy các giá trị nội sinh là yêu cầu tất yếu. Tiến sĩ Trương Văn Quảng cho rằng: “Thế kỷ XX là thời kỳ Việt Nam học hỏi thế giới nhưng ở thế kỷ XXI có thể là thời kỳ Việt Nam đóng góp một mô hình phát triển riêng của mình cho thế giới”. Mô hình Quy hoạch đô thị-nông thôn thuần Việt được hiểu là mô hình tổ chức không gian phát triển dựa trên các giá trị cốt lõi của Việt Nam về tự nhiên, văn hóa, lịch sử, xã hội và phương thức quản trị cộng đồng; đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa quốc tế nhằm xây dựng hệ thống đô thị-nông thôn hiện đại, thông minh, xanh, có khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh toàn cầu. Mô hình hướng tới sự cân bằng giữa ba yếu tố cốt lõi: bản sắc dân tộc – hiện đại hóa – hội nhập quốc tế.
Ông đề xuất khung mô hình quy hoạch cần kiên định triết lý: con người là trung tâm; văn hóa là nền tảng; sinh thái là giới hạn; kinh tế là động lực; công nghệ là công cụ; quản trị là chìa khóa. Đồng thời, cần thể hiện các lớp: lớp thiên nhiên, văn hóa; lớp không gian sản xuất/nông nghiệp, công nghiệp; lớp mạng lưới đô thị đa cực; lớp làng Việt cộng đồng; lớp hạ tầng và quản trị thông minh.
Văn hóa là nền tảng, chuyển đổi số là động lực
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Phạm Thị Nhâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch đô thị và Nông thôn Quốc gia, cho rằng thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, công tác quy hoạch cần cách tiếp cận mới: văn hóa là nền tảng, chuyển đổi số là động lực và quy hoạch là công cụ tổ chức không gian phát triển. Những biến đổi của kinh tế số đòi hỏi quy hoạch phải mở rộng từ tổ chức không gian vật chất sang tổ chức đồng thời các không gian vật chất, không gian số và không gian văn hóa. Quy hoạch không chỉ giải quyết bài toán sử dụng đất, hạ tầng kỹ thuật và phân bố dân cư mà còn phải tích hợp dữ liệu, hạ tầng số và các nền tảng quản trị thông minh vào cấu trúc phát triển đô thị-nông thôn.
Thách thức và yêu cầu mới trong kỷ nguyên số
Thách thức đặt ra là bổ sung hạ tầng số, tái cấu trúc hệ thống đô thị-nông thôn theo hướng hiện đại, kết nối và linh hoạt, đồng thời bảo tồn bản sắc không gian của từng địa phương và vùng lãnh thổ. Yêu cầu mới là chuyển đổi phương pháp lập quy hoạch tích hợp giữa hạ tầng vật chất, hạ tầng số và hạ tầng văn hóa, đáp ứng phát triển bền vững trong kỷ nguyên số. Từ góc độ quy hoạch, nhiệm vụ là tổ chức hệ thống đô thị-nông thôn hiện đại, kết nối và giàu bản sắc, trong đó văn hóa là nền tảng, chuyển đổi số là động lực và quy hoạch là công cụ kiến tạo phát triển. Đây cũng là con đường để Việt Nam xây dựng một quốc gia số nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa và nâng cao sức cạnh tranh.
Kết luận: hướng tới phát triển bền vững
Phát biểu bế mạc, Chủ tịch VUPDA Trần Ngọc Chính khẳng định: “Việt Nam có nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, cảnh quan đa dạng, phong phú, do đó khi triển khai công tác quy hoạch cần nghiên cứu, quan tâm, giữ gìn cả sản phẩm vật thể và phi vật thể nhằm nuôi dưỡng cho thế hệ tương lai hiểu biết về cội nguồn văn hóa”. Các cuộc tọa đàm đã mở ra nhiều góc nhìn đa chiều về vai trò của văn hóa trong xây dựng quy hoạch. Các ý kiến đóng góp sẽ được tập hợp để gửi đến các cấp có thẩm quyền nghiên cứu, tham mưu ban hành chính sách phù hợp, góp phần phát triển đô thị, nông thôn bền vững.
